#: locale=en ## Action ### URL WebFrame_9AECE8DF_8AA1_5755_41C1_278E9CF9CAE9.url = https://www.google.com/maps/embed?pb=!1m18!1m12!1m3!1d7709.144932949763!2d105.97110966674997!3d20.979963867712488!2m3!1f0!2f0!3f0!3m2!1i1024!2i768!4f13.1!3m3!1m2!1s0x3135a5f6b8430adb%3A0x8c266ab637337b35!2zQ2jDuWEgw5RuZw!5e1!3m2!1svi!2s!4v1780638556715!5m2!1svi!2s WebFrame_900B2F19_8ABF_4ADD_41C2_F4133CDD87DB_mobile.url = https://www.google.com/maps/embed?pb=!1m18!1m12!1m3!1d7709.144932949763!2d105.97110966674997!3d20.979963867712488!2m3!1f0!2f0!3f0!3m2!1i1024!2i768!4f13.1!3m3!1m2!1s0x3135a5f6b8430adb%3A0x8c266ab637337b35!2zQ2jDuWEgw5RuZw!5e1!3m2!1svi!2s!4v1780638556715!5m2!1svi!2s LinkBehaviour_A18F07E1_9ECB_D8C9_41CC_1392A8B136CA.source = https://youtube.com/playlist?list=PLqMp1pDM6yUMD0infWJ75gOer3dghtVIA&si=flY6yR4dVkaJB8Zf LinkBehaviour_A19F69E1_9ECD_28C6_41E2_0CF63CFF4244.source = https://youtube.com/playlist?list=PLqMp1pDM6yUMD0infWJ75gOer3dghtVIA&si=flY6yR4dVkaJB8Zf ## Media ### 360 Video ### Audio audiores_85C85B9F_9206_4084_41D9_56096035F71C.mp3Url = media/audio_85F3992B_9206_418C_41DF_B3549CD84BDF_en.mp3 audiores_85C85B9F_9206_4084_41D9_56096035F71C.mp3Url = media/audio_85F3992B_9206_418C_41DF_B3549CD84BDF_en.mp3 audiores_85C85B9F_9206_4084_41D9_56096035F71C.mp3Url = media/audio_85F3992B_9206_418C_41DF_B3549CD84BDF_en.mp3 audiores_85C85B9F_9206_4084_41D9_56096035F71C.mp3Url = media/audio_85F3992B_9206_418C_41DF_B3549CD84BDF_en.mp3 audiores_85C85B9F_9206_4084_41D9_56096035F71C.mp3Url = media/audio_85F3992B_9206_418C_41DF_B3549CD84BDF_en.mp3 audiores_85C85B9F_9206_4084_41D9_56096035F71C.mp3Url = media/audio_85F3992B_9206_418C_41DF_B3549CD84BDF_en.mp3 audiores_85C85B9F_9206_4084_41D9_56096035F71C.mp3Url = media/audio_85F3992B_9206_418C_41DF_B3549CD84BDF_en.mp3 audiores_85C85B9F_9206_4084_41D9_56096035F71C.mp3Url = media/audio_85F3992B_9206_418C_41DF_B3549CD84BDF_en.mp3 audiores_85C85B9F_9206_4084_41D9_56096035F71C.mp3Url = media/audio_85F3992B_9206_418C_41DF_B3549CD84BDF_en.mp3 audiores_85C85B9F_9206_4084_41D9_56096035F71C.mp3Url = media/audio_85F3992B_9206_418C_41DF_B3549CD84BDF_en.mp3 audiores_85C85B9F_9206_4084_41D9_56096035F71C.mp3Url = media/audio_85F3992B_9206_418C_41DF_B3549CD84BDF_en.mp3 audiores_85C85B9F_9206_4084_41D9_56096035F71C.mp3Url = media/audio_85F3992B_9206_418C_41DF_B3549CD84BDF_en.mp3 audiores_85C85B9F_9206_4084_41D9_56096035F71C.mp3Url = media/audio_85F3992B_9206_418C_41DF_B3549CD84BDF_en.mp3 audiores_85C85B9F_9206_4084_41D9_56096035F71C.mp3Url = media/audio_85F3992B_9206_418C_41DF_B3549CD84BDF_en.mp3 audiores_85C85B9F_9206_4084_41D9_56096035F71C.mp3Url = media/audio_85F3992B_9206_418C_41DF_B3549CD84BDF_en.mp3 audiores_85C85B9F_9206_4084_41D9_56096035F71C.mp3Url = media/audio_85F3992B_9206_418C_41DF_B3549CD84BDF_en.mp3 audiores_8981F829_9206_4F8C_41CD_F887A6D1E51E.mp3Url = media/audio_8885B53A_921D_C18F_41D2_A1D1711CF2C7_en.mp3 audiores_899D8153_9206_419D_41BD_BEA586659493.mp3Url = media/audio_8898BA6F_9202_4384_41DD_BBB408366791_en.mp3 audiores_898A1C4F_9206_4784_41E0_28B4D6B43067.mp3Url = media/audio_88DCB2FE_9202_C084_4191_DE6834EB7CA8_en.mp3 audiores_898356B2_9206_409C_41E1_FF96C2B1C552.mp3Url = media/audio_88FC66CE_9202_4084_41DA_D8C97DAA94BC_en.mp3 audiores_89859B01_9206_417D_41AD_2A8C0550BC04.mp3Url = media/audio_8914B45E_921D_C784_41E0_B70E5D8B2A6A_en.mp3 audiores_899CA2B1_9206_409D_41D8_C6C7B398FEFD.mp3Url = media/audio_899B16B6_9202_C084_41D3_101397EB74B7_en.mp3 audiores_898FBFF1_9206_409C_41B9_2D1D071FEF9E.mp3Url = media/audio_89A75ED5_9202_4084_41DD_1F3EE9CC92BD_en.mp3 audiores_89892EDC_9206_4084_4169_C9C8FF1E0120.mp3Url = media/audio_89AEB5A8_9203_C08C_41DC_40FEDB301C73_en.mp3 audiores_895B0584_9206_C084_41DC_0391158D98BE.mp3Url = media/audio_8B2B3110_9206_C19C_41D8_783078A06276_en.mp3 audiores_8982359C_9206_4084_41DB_0FAF567570D2.mp3Url = media/audio_8BDA4A01_9202_437C_41C9_7F4F8F5997AD_en.mp3 audiores_8987D9B3_9206_409C_41BE_9CD58D06F5C4.mp3Url = media/audio_8BE2D9BE_921E_4087_41D9_52936596B35A_en.mp3 audiores_898B6D58_9206_418C_41D7_82E68E76EA3A.mp3Url = media/audio_8E0800A1_9202_C0BC_41D9_98C122CBE068_en.mp3 audiores_899C63CD_9206_4084_41C9_C47F8B0885E5.mp3Url = media/audio_8EC906A0_9202_40BC_41D1_B4967DED3F5B_en.mp3 audiores_899D44B3_9206_409C_41C4_3601A0104239.mp3Url = media/audio_8FE2790D_9202_4184_41DC_66E92267061B_en.mp3 ### Audio Subtitles ### Title video_80F1CCB3_962F_52A3_41D5_B5084D83C44E.label = 16.9 album_BE844492_9620_B17D_41CC_539E098C7B60_0.label = 483701065_968051242099675_3320530810566938093_n album_BE844492_9620_B17D_41CC_539E098C7B60_1.label = 483724519_968051318766334_815255965871247771_n album_BE844492_9620_B17D_41CC_539E098C7B60_2.label = 488254507_986120566959409_4990541716189532963_n album_BE844492_9620_B17D_41CC_539E098C7B60_3.label = 488761984_986120706959395_2844896648973909638_n album_BE844492_9620_B17D_41CC_539E098C7B60_4.label = 489650835_986120500292749_5619884469190274619_n album_BE844492_9620_B17D_41CC_539E098C7B60_5.label = 675134680_979768864581888_8546737577964665545_n album_BE844492_9620_B17D_41CC_539E098C7B60_6.label = 676594470_979768931248548_7508871160061391143_n album_BE844492_9620_B17D_41CC_539E098C7B60_7.label = 677014154_979768687915239_4713312998184411871_n album_BE844492_9620_B17D_41CC_539E098C7B60_8.label = 679486556_1281129617458501_5406847123692975942_n album_BE844492_9620_B17D_41CC_539E098C7B60_9.label = 679850723_1281128977458565_536470362247118062_n album_BE844492_9620_B17D_41CC_539E098C7B60_10.label = 680436314_1281129334125196_8042745395854813671_n album_BE844492_9620_B17D_41CC_539E098C7B60_11.label = 680473031_1281129710791825_3362414913829773479_n album_BE844492_9620_B17D_41CC_539E098C7B60_12.label = 680689991_1281129100791886_3891158597983624051_n album_BE844492_9620_B17D_41CC_539E098C7B60_13.label = 680691954_1281129190791877_5642017118363409308_n album_BE844492_9620_B17D_41CC_539E098C7B60_14.label = 681995955_1281129174125212_2993599381304731004_n album_BE844492_9620_B17D_41CC_539E098C7B60_15.label = 683159766_1281128930791903_1690161880499506373_n video_8EA5A1E7_962F_52A3_41DF_166CF3953E0D.label = 9.16 panorama_824CD037_914D_B0E8_41DE_C8C590BD372D.label = Ban thờ Tam Bảo panorama_8253C67B_914C_9158_41E1_BA92EA6382F2.label = Ban thờ Tổ Đường panorama_824DEC2E_914D_90F8_41D1_07C23EA5F462.label = Ban thờ Vua Lý Thần Tông panorama_824DC307_914D_90A9_41E0_BE1A6675084E.label = Ban thờ Đức Thánh panorama_824D69FD_914D_B358_41D3_8BC30A610477.label = Ban thờ Đức Ông panorama_824DCF47_914D_F0A9_41B1_1965A4000391.label = Ban tiền tế panorama_824C1827_914D_90E8_418F_7905B059B7D2.label = Bên trái ban tiền tế panorama_824C8D48_914D_90B8_41C3_8A259178E7E5.label = Cầu đá trước cổng chùa panorama_824C149F_914D_91D9_4194_4D73317EC6D3.label = Cổng chùa media_83F13A63_917D_B169_41AD_73A6688D7A7E.label = Hát Quan Họ ( Ngày 07 tháng 03 âm lịch) media_8860DCD7_9661_B2E3_41A4_4C39BE1146EC.label = Hội thi bịt mắt bắt lợn ( Ngày 07 tháng 03 âm lịch) media_8B3A540C_9663_7166_41DB_1E5D9FD2C9E2.label = Hội thi bịt mắt bắt vịt ( Ngày 07 tháng 03 âm lịch) media_8BB496EC_9660_DEA5_41DB_662CE80C470B.label = Hội thi cờ tướng ( Ngày 07 tháng 03 âm lịch) media_83F09F64_917C_6F6F_41DC_6C3229466F8D.label = Hội thi múa dân vũ ( Ngày 07 tháng 03 âm lịch) media_83FF8FC0_917C_AFA8_41D9_04E1D443D36B.label = Hội thi đấu bóng chuyền ( Ngày 07 tháng 03 âm lịch) panorama_82532ED9_914C_9158_41C3_91AF09C322B4.label = Khuân viên phía sau chùa media_8BBBD72F_9660_FFA2_41D3_97F52DC6159F.label = Lễ chui ngầm kiệu ( Ngày 09 tháng 03 âm lịch) media_88C57EAF_9660_EEA3_41DE_827EAF02E517.label = Lễ giã bánh giày ( Ngày 08 tháng 03 âm lịch) media_83F3E5AB_917F_93F8_41AE_FDF2338901AE.label = Lễ phong y ( Ngày 08 tháng 03 âm lịch) media_83F02616_917D_F0A8_41DA_B6920BA3C409.label = Lễ phất cờ lệnh ( Ngày 08 tháng 03 âm lịch) media_83F08F28_917C_B0F8_41DD_4DA6D8882565.label = Lễ rước kiệu ( Ngày 09 tháng 03 âm lịch) media_8B9D1520_9661_B35D_41E0_DB5BAB90EB79.label = Lễ thả hoa đăng ( Ngày 08 tháng 03 âm lịch) media_882B1152_9663_53E2_41E1_C17385F25206.label = Lễ đón nhận di sản văn hóa phi vật thể Quốc Gia ( Ngày 09 tháng 03 âm lịch) album_BE844492_9620_B17D_41CC_539E098C7B60.label = Photo Album 483701065_968051242099675_3320530810566938093_n panorama_824CCAD6_914D_B1A8_41E2_04ECCF785A83.label = Sân chùa panorama_824C10FD_914D_B158_41D1_74D3F843AB35.label = Sân khấu nơi đặt kiệu thánh panorama_824C1554_914D_F0AF_41C4_F5E64C87F403.label = Sân sau chùa panorama_824C95C6_914C_73A8_41DB_70DF01A1E7B0.label = Sân sau chùa media_83F09D4F_917C_90B8_41DB_296B6C010F3B.label = Tiềng trống khai hội (Ngày 06 tháng 03 âm lịch) panorama_8FCD9E3B_9623_F1A3_41D1_F3BE02E6980E.label = Toàn cảnh panorama_859625AC_914D_93FF_41C2_3A2563B7FD84.label = Toàn cảnh chùa Ông panorama_82533E24_914C_70EF_41D2_7A635E48A232.label = Trước cửa nhà thờ Tổ ### Video videores_8865F8D3_936D_E3D8_41DD_B969BAF4FA6D.url = media/media_83F02616_917D_F0A8_41DA_B6920BA3C409_en.mp4 videores_B187D262_96FF_71DD_41D3_FA7B39713329.url = media/media_83F02616_917D_F0A8_41DA_B6920BA3C409_en_1.mp4 videores_B187D262_96FF_71DD_41D3_FA7B39713329.posterURL = media/media_83F02616_917D_F0A8_41DA_B6920BA3C409_poster_en.jpg videores_8865F8D3_936D_E3D8_41DD_B969BAF4FA6D.posterURL = media/media_83F02616_917D_F0A8_41DA_B6920BA3C409_poster_en.jpg videores_8E542417_936C_A247_41CD_C7D36144285B.url = media/media_83F08F28_917C_B0F8_41DD_4DA6D8882565_en.mp4 videores_B2486D0D_9621_5367_41B0_FAA9685F76B5.url = media/media_83F08F28_917C_B0F8_41DD_4DA6D8882565_en_1.mp4 videores_8E542417_936C_A247_41CD_C7D36144285B.posterURL = media/media_83F08F28_917C_B0F8_41DD_4DA6D8882565_poster_en.jpg videores_B2486D0D_9621_5367_41B0_FAA9685F76B5.posterURL = media/media_83F08F28_917C_B0F8_41DD_4DA6D8882565_poster_en.jpg videores_8DCB7415_9367_6258_41C0_7161FA1AF8F5.url = media/media_83F09D4F_917C_90B8_41DB_296B6C010F3B_en.mp4 videores_B0FCD82B_9620_B1A3_41D5_5B0D84CC3B14.url = media/media_83F09D4F_917C_90B8_41DB_296B6C010F3B_en_1.mp4 videores_8DCB7415_9367_6258_41C0_7161FA1AF8F5.posterURL = media/media_83F09D4F_917C_90B8_41DB_296B6C010F3B_poster_en.jpg videores_B0FCD82B_9620_B1A3_41D5_5B0D84CC3B14.posterURL = media/media_83F09D4F_917C_90B8_41DB_296B6C010F3B_poster_en.jpg videores_B3BA2473_9365_62D8_41D9_8CF16CCA5E83.url = media/media_83F09F64_917C_6F6F_41DC_6C3229466F8D_en.mp4 videores_B116176E_9620_BFA2_41DC_F541503AB4D9.url = media/media_83F09F64_917C_6F6F_41DC_6C3229466F8D_en_1.mp4 videores_B116176E_9620_BFA2_41DC_F541503AB4D9.posterURL = media/media_83F09F64_917C_6F6F_41DC_6C3229466F8D_poster_en.jpg videores_B3BA2473_9365_62D8_41D9_8CF16CCA5E83.posterURL = media/media_83F09F64_917C_6F6F_41DC_6C3229466F8D_poster_en.jpg videores_89691D92_936B_6258_41DD_D8C8349AD0D7.url = media/media_83F13A63_917D_B169_41AD_73A6688D7A7E_en.mp4 videores_B2185158_96E1_53ED_41C5_72A6BC3CE93F.url = media/media_83F13A63_917D_B169_41AD_73A6688D7A7E_en_1.mp4 videores_89691D92_936B_6258_41DD_D8C8349AD0D7.posterURL = media/media_83F13A63_917D_B169_41AD_73A6688D7A7E_poster_en.jpg videores_B2185158_96E1_53ED_41C5_72A6BC3CE93F.posterURL = media/media_83F13A63_917D_B169_41AD_73A6688D7A7E_poster_en.jpg videores_8FE33952_936C_A2D8_41D9_99D2D97CDEA5.url = media/media_83F3E5AB_917F_93F8_41AE_FDF2338901AE_en.mp4 videores_B2D4CB41_96E3_57DF_41D6_B7E5FAB6BA8F.url = media/media_83F3E5AB_917F_93F8_41AE_FDF2338901AE_en_1.mp4 videores_8FE33952_936C_A2D8_41D9_99D2D97CDEA5.posterURL = media/media_83F3E5AB_917F_93F8_41AE_FDF2338901AE_poster_en.jpg videores_B2D4CB41_96E3_57DF_41D6_B7E5FAB6BA8F.posterURL = media/media_83F3E5AB_917F_93F8_41AE_FDF2338901AE_poster_en.jpg videores_B3361B87_9365_A638_41CC_BCE872967451.url = media/media_83FF8FC0_917C_AFA8_41D9_04E1D443D36B_en.mp4 videores_B5845CAF_9620_D2A3_41D3_6A9DD1F8F9AD.url = media/media_83FF8FC0_917C_AFA8_41D9_04E1D443D36B_en_1.mp4 videores_B5845CAF_9620_D2A3_41D3_6A9DD1F8F9AD.posterURL = media/media_83FF8FC0_917C_AFA8_41D9_04E1D443D36B_poster_en.jpg videores_B3361B87_9365_A638_41CC_BCE872967451.posterURL = media/media_83FF8FC0_917C_AFA8_41D9_04E1D443D36B_poster_en.jpg videores_B2D3B1CE_9620_B2E5_41D4_9F7254CD8B50.url = media/media_882B1152_9663_53E2_41E1_C17385F25206_en.mp4 videores_B3940358_9620_B7ED_41B8_BF4A9BC08D84.url = media/media_882B1152_9663_53E2_41E1_C17385F25206_en_1.mp4 videores_B3940358_9620_B7ED_41B8_BF4A9BC08D84.posterURL = media/media_882B1152_9663_53E2_41E1_C17385F25206_poster_en.jpg videores_B2D3B1CE_9620_B2E5_41D4_9F7254CD8B50.posterURL = media/media_882B1152_9663_53E2_41E1_C17385F25206_poster_en.jpg videores_B41945D5_9623_52E7_41D0_99B2B1496299.url = media/media_8860DCD7_9661_B2E3_41A4_4C39BE1146EC_en.mp4 videores_BF128C5C_96E1_51E5_41E0_97D5A89E1667.url = media/media_8860DCD7_9661_B2E3_41A4_4C39BE1146EC_en_1.mp4 videores_B41945D5_9623_52E7_41D0_99B2B1496299.posterURL = media/media_8860DCD7_9661_B2E3_41A4_4C39BE1146EC_poster_en.jpg videores_BF128C5C_96E1_51E5_41E0_97D5A89E1667.posterURL = media/media_8860DCD7_9661_B2E3_41A4_4C39BE1146EC_poster_en.jpg videores_B507F5CF_9620_D2E3_41A1_CDD28CBE273F.url = media/media_88C57EAF_9660_EEA3_41DE_827EAF02E517_en.mp4 videores_B3DECFB5_96E0_AEA7_41D2_052F73513E7C.url = media/media_88C57EAF_9660_EEA3_41DE_827EAF02E517_en_1.mp4 videores_B3DECFB5_96E0_AEA7_41D2_052F73513E7C.posterURL = media/media_88C57EAF_9660_EEA3_41DE_827EAF02E517_poster_en.jpg videores_B507F5CF_9620_D2E3_41A1_CDD28CBE273F.posterURL = media/media_88C57EAF_9660_EEA3_41DE_827EAF02E517_poster_en.jpg videores_B487C9D8_9623_D2ED_41E1_5ADD5103142B.url = media/media_8B3A540C_9663_7166_41DB_1E5D9FD2C9E2_en.mp4 videores_BEB9574A_96E0_FFED_41D2_43B140DBE241.url = media/media_8B3A540C_9663_7166_41DB_1E5D9FD2C9E2_en_1.mp4 videores_B487C9D8_9623_D2ED_41E1_5ADD5103142B.posterURL = media/media_8B3A540C_9663_7166_41DB_1E5D9FD2C9E2_poster_en.jpg videores_BEB9574A_96E0_FFED_41D2_43B140DBE241.posterURL = media/media_8B3A540C_9663_7166_41DB_1E5D9FD2C9E2_poster_en.jpg videores_B5A85181_9621_B35E_41D3_8EE28E939EF8.url = media/media_8B9D1520_9661_B35D_41E0_DB5BAB90EB79_en.mp4 videores_B3C7ACDE_96E1_B2E2_41D8_78D91E656B57.url = media/media_8B9D1520_9661_B35D_41E0_DB5BAB90EB79_en_1.mp4 videores_B3C7ACDE_96E1_B2E2_41D8_78D91E656B57.posterURL = media/media_8B9D1520_9661_B35D_41E0_DB5BAB90EB79_poster_en.jpg videores_B5A85181_9621_B35E_41D3_8EE28E939EF8.posterURL = media/media_8B9D1520_9661_B35D_41E0_DB5BAB90EB79_poster_en.jpg videores_B44A8FBB_9620_AEA3_41C1_FE9812527E64.url = media/media_8BB496EC_9660_DEA5_41DB_662CE80C470B_en.mp4 videores_BCFF3486_96E1_5165_41B5_0A321BD5EBEA.url = media/media_8BB496EC_9660_DEA5_41DB_662CE80C470B_en_1.mp4 videores_B44A8FBB_9620_AEA3_41C1_FE9812527E64.posterURL = media/media_8BB496EC_9660_DEA5_41DB_662CE80C470B_poster_en.jpg videores_BCFF3486_96E1_5165_41B5_0A321BD5EBEA.posterURL = media/media_8BB496EC_9660_DEA5_41DB_662CE80C470B_poster_en.jpg videores_B2750234_9621_B1A5_41C4_5EE368B8150F.url = media/media_8BBBD72F_9660_FFA2_41D3_97F52DC6159F_en.mp4 videores_B0C9D0F0_962F_D2BD_41D7_DF8101C027B9.url = media/media_8BBBD72F_9660_FFA2_41D3_97F52DC6159F_en_1.mp4 videores_B0C9D0F0_962F_D2BD_41D7_DF8101C027B9.posterURL = media/media_8BBBD72F_9660_FFA2_41D3_97F52DC6159F_poster_en.jpg videores_B2750234_9621_B1A5_41C4_5EE368B8150F.posterURL = media/media_8BBBD72F_9660_FFA2_41D3_97F52DC6159F_poster_en.jpg videolevel_8F4A2116_9620_D365_41D4_25356064E348.url = media/video_80F1CCB3_962F_52A3_41D5_B5084D83C44E_en.mp4 videolevel_8F4A2116_9620_D365_41D4_25356064E348.posterURL = media/video_80F1CCB3_962F_52A3_41D5_B5084D83C44E_poster_en.jpg videolevel_8F5E6DFC_9620_F2A5_41D3_4A6BEDA7B441.url = media/video_8EA5A1E7_962F_52A3_41DF_166CF3953E0D_en.mp4 videolevel_8F5E6DFC_9620_F2A5_41D3_4A6BEDA7B441.posterURL = media/video_8EA5A1E7_962F_52A3_41DF_166CF3953E0D_poster_en.jpg ### Video Subtitles ## Skin ### Button Button_77327349_6208_B43D_41D5_9D15244D5F08.label = ALBUM ẢNH Button_AF048133_8683_6C39_41D8_6FCC637C9CBB_mobile.label = ALBUM ẢNH Button_BC63B5CF_9EC7_78D9_41C1_2023DD6C51B7.label = BẢN ĐỒ Button_AFF59ABA_8681_1C2B_41DE_759F98873A9D_mobile.label = BẢN ĐỒ Button_24EC0746_0DE6_847E_41A4_371C5C6CBB3A.label = BẮT ĐẦU TRẢI NGHIỆM Button_24E61758_0DDE_8412_41A5_30E43672CA08.label = BẮT ĐẦU TRẢI NGHIỆM Button_9DEC1680_807A_4AAF_41AD_C517965B7EA0.label = DANH SÁCH Button_9B7BE09F_80C2_921B_41D5_81B6729117C2_mobile.label = DANH SÁCH Button_AED851F2_8683_6C3A_41D6_3018A2C2603B_mobile.label = DANH SÁCH Button_7B211050_6159_14B0_41D6_A7CD7BABA39F.label = DANH SÁCH Button_161FA22A_0D97_A799_41A8_2967C36F24AE.label = English Button_4CF1FD24_5A86_3DF2_41B3_7CDBA2E3D44A.pressedLabel = FULLSCREEN OFF Button_4CF1FD24_5A86_3DF2_41B3_7CDBA2E3D44A.label = FULLSCREEN ON Button_4CC5476E_5ABB_CC4E_41D1_A04ABE17DA89_mobile.label = HIỆN MENU Button_4DE935B8_5A86_4CD2_41A9_D487E3DF3FBA.label = HOTSPOTS OFF Button_4DE935B8_5A86_4CD2_41A9_D487E3DF3FBA.pressedLabel = HOTSPOTS ON Button_16569E79_0DB1_BC7B_41A1_F98926130AE2.pressedLabel = Language Button_16569E79_0DB1_BC7B_41A1_F98926130AE2.label = Language Button_1622AE54_0DAE_5F88_41A2_8D8E4DD57CBC.pressedLabel = Ngôn Ngữ Button_1622AE54_0DAE_5F88_41A2_8D8E4DD57CBC.label = Ngôn Ngữ Button_AFBBBE21_8681_17D9_41B2_C9FFC807E14D_mobile.label = THÔNG TIN Button_7B157E38_6157_2CF0_41CD_528781DF9016.label = THÔNG TIN Button_2DE9E2C7_0DAF_E488_419B_AC5518538B2A.label = TRẢI NGHIỆM VIDEO VR360 Button_197B13BC_0D72_64F9_41AA_AFB7AB0ECDF6.label = TRẢI NGHIỆM VIDEO VR360 Button_137E6690_0DAE_AC88_41A0_DB31E8435062.label = TRẢI NGHIỆM ẢNH VR360 Button_1CAE37E9_0D72_AC98_41A2_BB2F1363F003.label = TRẢI NGHIỆM ẢNH VR360 Button_94CD20BE_B6B9_F8A1_41DB_1E54A1A671F8.label = Tiếng Việt Button_5AAE199F_47AE_CFC7_41B2_7EB14802C557.label = XOAY TỰ ĐỘNG Button_7676CF11_6209_AC2D_41BB_911E4BA1D213.label = YOUTUBE Button_A2AA8361_9ECF_39C6_41E1_99A5690E5CD7_mobile.label = YOUTUBE Button_4C5C0864_5A8E_C472_41C4_7C0748488A41.label = ÂM THANH OFF Button_4C5C0864_5A8E_C472_41C4_7C0748488A41.pressedLabel = ÂM THANH ON Button_9E4854EB_B6A9_98A7_41DF_30EDEB2CA897_mobile.label = ẨN MENU ### Image Image_25378E31_0DDA_8415_41A1_A6397D2D85F2.url = skin/Image_25378E31_0DDA_8415_41A1_A6397D2D85F2_en.png Image_A69151C8_8108_ADDA_41C2_2D3AC62BA768.url = skin/Image_A69151C8_8108_ADDA_41C2_2D3AC62BA768_en.png Image_A83D69E8_8D60_BF4A_41E1_23FA924AD1FA.url = skin/Image_A83D69E8_8D60_BF4A_41E1_23FA924AD1FA_en.png Image_A8E4A759_9ACC_BF2A_41B0_F2A8C8C5CD26.url = skin/Image_A8E4A759_9ACC_BF2A_41B0_F2A8C8C5CD26_en.png Image_A9A6824D_8D60_AD45_41D3_A3A11220EEAF.url = skin/Image_A9A6824D_8D60_AD45_41D3_A3A11220EEAF_en.png Image_A9ACCC1B_8178_FA7E_41D2_B4D84C329DFE.url = skin/Image_A9ACCC1B_8178_FA7E_41D2_B4D84C329DFE_en.png Image_B0B3DF13_9940_BC84_41D9_6A0510B2E457.url = skin/Image_B0B3DF13_9940_BC84_41D9_6A0510B2E457_en.png Image_B68887FB_9AC4_5EEE_41B0_F35438BF9EA4.url = skin/Image_B68887FB_9AC4_5EEE_41B0_F35438BF9EA4_en.png ### Multiline Text HTMLText_2537BE31_0DDA_8415_41A8_B67AAFBC876A.html =
LỄ HỘI CHÙA ÔNG
(NGÀY 06 - 09 THÁNG 3 ÂM LỊCH)
Xã Như Quỳnh, Tỉnh Hưng Yên
HTMLText_2A7BD384_0DDF_9CF2_41A0_FC0B9D8531E2.html =
DI SẢN VĂN HÓA PHI VẬT THỂ LỄ HỘI CHÙA ÔNG
(Ngày 06 - 09 tháng 3 âm lịch)
Xã Như Quỳnh, tỉnh Hưng Yên
HTMLText_E2F4607B_F523_5DFD_41D7_86873E47E3D5.html =


Lễ hội Chùa Ông


Lễ hội chùa Ông được tổ chức tại di tích chùa Ông, xã Tân Quang, huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên. Xã Tân Quang hiện nay gồm có 8 thôn: Cự Dũng (làng Rổ), Bình Lương, Ngọc Đà (làng Đìa), Thọ Khang, Nghĩa Trai, Ngọc Loan (làng Son), Tăng Bảo (làng Gạo), Chí Trung và 2 khu phố Dầu, khu Địa Chất (Tài Chính).
Thời Hùng Vương dựng nước, vùng đất Tân Quang ngày nay thuộc bộ Vũ Ninh. Trong suốt 1000 năm Bắc thuộc và chống Bắc thuộc, vùng đất này thuộc quận Giao Chỉ. Thời Lý, khu vực này thuộc quận Gia Lâm. Các đời sau kế tiếp còn mang tên gọi là lộ Bắc Giang, Kinh Bắc, Bắc đạo. Đến năm Quang Thuận thứ 10 (1469) triều vua Lê Thánh Tông điều chỉnh địa giới và lấy tên gọi là trấn Kinh Bắc. Năm Minh Mệnh 12 (1831) cùng với việc định lại bản đồ, thống nhất tên gọi các đơn vị hành chính, thôn Bình Lương lúc này thuộc xã Đình Loan, tổng Nghĩa Trai, huyện Gia Lâm, phủ Thuận An, tỉnh Bắc Ninh. Năm Tự Đức (1862) đổi thành phủ Thuận An, tỉnh Bắc Ninh. Năm 1891, Tân Quang thuộc huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên.
Ngày 28/11/1948 Chủ tịch nước ra sắc lệnh số 263/SL đưa xã Tân
Quang, huyện Gia Lâm thuộc tỉnh Bắc Ninh nhập vào tỉnh Hưng Yên. Một năm
sau, do yêu cầu tình hình mới, ngày 7/11/1949 Chủ tịch nước ra sắc lệnh số
127/SL đưa huyện Văn Lâm trở lại tỉnh Hưng Yên. Lúc này, xã Tân Quang
thuộc huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên.
Đến tháng 1 năm 1968 tỉnh Hưng Yên hợp với Hải Dương, xã Tân Quang,
huyện Văn Lâm thuộc tỉnh Hải Hưng. Tháng 1 năm 1997 khi tỉnh Hải Hưng tách ra
thì xã Tân Quang, huyện Văn Lâm lại trở về tỉnh Hưng Yên. Ngày 24 tháng 7 năm 1999, Chính phủ ban hành Nghị định 60/1999/NĐ-CP về việc chia huyện Mỹ Văn thành 3 huyện: Mỹ Hào, Văn Lâm và Yên Mỹ. Xã Tân Quang trực thuộc huyện Văn Lâm.
Hiện tại, xã Tân Quang có vị trí địa lý:
- Phía bắc giáp Thị trấn Như Quỳnh, huyện Văn Lâm;
- Phía nam giáp các xã: Nghĩa Trụ và Cửu Cao, huyện Văn Giang;
- Phía đông giáp các xã: Đình Dù, Trưng Trắc, huyện Văn Lâm;
- Phía bắc giáp xã Kiêu Kỵ, huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội.
Xã Tân Quang ngày nay nằm ở phía Bắc tỉnh Hưng Yên, cách tỉnh lỵ Hưng Yên khoảng 50km về phía Bắc. Từ Bưu điện tỉnh Hưng Yên (trung tâm hành chính của tỉnh), du khách đi theo đường 39A đến ngã tư Phố Nối, rẽ trái theo quốc lộ 5 (hướng đi Hà Nội) khoảng 8km là tới địa phận xã Tân Quang, huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên.


Lễ hội chùa Ông là lễ hội truyền thống có từ lâu đời của cộng đồng cư dân thôn Bình Lương, xã Tân Quang, huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên. Lễ hội gắn liền với sự tích về Thiền sư Từ Đạo Hạnh được lưu truyền trong dân gian.
Cũng như bao ngôi chùa khác, chùa Ông là dấu ấn hiện hữu của Phật giáo trên mảnh đất Hưng Yên. Nơi đây ngoài thờ Phật còn là nơi thờ Vua Lý Thần Tông và Thiền sư Từ Đạo Hạnh. Tục truyền rằng: Khi vua Lý Thần Tông đi kinh lý qua vùng đất này gặp lúc trời tối đuốc lại tắt, nhà Vua bèn lệnh cho quân sỹ nghỉ chân tại đây. Thấy nơi đây phong cảnh hữu tình, có thế đất đẹp, người dân lại hiếu nghĩa vì thế nhà Vua đã ban cho Nhân dân giống cây trồng để sản xuất, cây thuốc nam để Nhân dân trồng chữa bệnh. Đặc biệt, chính tay nhà Vua đã cắm đất dựng chùa làm nơi thờ Phật, nơi khuyên răn con người sống hướng thiện. Sau khi nhà Vua băng hà, để cảm tạ ân đức và nhớ ơn người dựng chùa, Nhân dân địa phương đã cung kính lập bài vị và thờ Ngài tại chùa và lấy tên chùa là chùa Ông. Hằng năm tổ chức lễ hội để tưởng nhớ đến công lao to lớn của Ngài và Thiền sư Từ Đạo Hạnh.
Theo thần phả của chùa chép lại bằng chữ Hán đời vua Tự Đức thứ 24
(1871) thời nhà Nguyễn cho biết: Từ Đạo Hạnh ( ?- 1117) tên thật là Từ Lộ,
tên pháp hiệu là thiền sư Đạo Hạnh, người làng An Lãng, huyện Vĩnh Thuận
(tức là làng Láng, xã Hoàn Long, Hà Nội), làm thầy cúng ở chùa Thiên Phúc,
núi Phật Tích (Chùa Thầy ngày nay). Cha là Từ Vinh, làm tăng quan Đô sát
nhà Lý hay vào chơi ở làng An Lãng rồi làm nhà ở đấy. Sau lấy vợ ở làng An
Lãng mới sinh ra Từ Đạo Hạnh. Lúc bé, Đạo Hạnh hay chơi bời nhưng vẫn có
trí học. Ông kết bạn với Phi Sỹ, Phan Ất, Lê Toàn. Ông thường vẫn chăm đọc
sách vào ban đêm nhưng ngày thì đàn sáo. Cha ông thường mắng là biếng học
nhưng khi biết ông hay học về đêm thì thôi không mắng nữa.
Về sau, Từ Đạo Hạnh thi đỗ khoa Bạch Liên dùng phép thuật đánh phản
nhà Diên Thành Hầu. Diên Thành Hầu nhờ phù thuỷ là người Đại Điên, dùng
phép thuật đánh chết cha Từ Đạo Hạnh, đem quăng xác xuống sông Tô Lịch.
Đạo Hạnh học phép thuật tìm cách báo thù cho cha. Ông tìm đường sang Ấn
Độ học đạo Phật nhưng khi qua núi Kim Sỹ, đường đi hiểm trở ông lại quay
về. Ông vào núi Phật Tích kết thành hội Bạch Liên, học thần thông ngũ giáo,
ngày nào cũng tụng đại bi và niệm cầu thần chú, đêm nào cũng niệm 18 vạn lần
rồi mới ngủ. Khi đạo phép đã thành có thể báo thù được cho cha ông mới làm
lễ Phật xin trở về và nhờ vào tài phép của mình ông đã báo được thù cho cha.
Về sau, Đạo Hạnh suýt bị hại vì pháp sư Giác Hoàng, may nhờ có Sùng
Hiền Hầu cứu mới thoát. Để đền ơn đó, về sau ông đã xuống đầu thai làm con
Sùng Hiền Hầu (Sùng Hiền Hầu là em trai của Vua Lý Nhân Tông). Vua Lý
Nhân Tông không có con trai mới lập con trai của Sùng Hiền Hầu lên làm Vua lúc 12 tuổi tức Tương truyền, Vua Lý Thần Tông là kiếp sau của Từ Đạo Hạnh. Sử cũ
cũng chép Từ Đạo Hạnh hoá thân trút xác ở chùa Núi- Thạch Thất- Hà Tây
(nay là núi Phật Tích). Theo “Thế thứ các triều Vua Việt Nam” viết:
"Lý Thần Tông tên thật là Lý Dương Hoán, cháu gọi Vua Lý Nhân Tông
là bác ruột. Thân sinh của Vua là Sùng Hiền Hầu (em ruột Lý Nhân Tông),
thân mẫu là Đỗ Phu Nhân (không rõ tên). Đến tháng 1 năm Kỷ Dậu (1129),
Sùng Hiền Hầu được tôn làm Thái Thượng Hoàng, Đỗ Phu Nhân được tôn làm
Thái Hậu, nhưng đó chỉ là hư vị chứ không có thực quyền”.
Vua sinh tháng 6 năm Bính Thân (1116), đến năm Đinh Dậu (1117) thì
được Lý Nhân Tông nhận làm con nuôi. Vua lên ngôi cuối tháng 12 năm Đinh
Mùi (1127) ở ngôi 10 năm, mất ngày 26/9 năm Mậu Ngọ (1138), thọ 22 tuổi.
Trong thời gian 10 năm ở ngôi, Lý Thần Tông đã đặt 2 niên hiệu, đó là: Thuận
Thiên (1128- 1132) và Thiên Chương Bảo Tự (1133- 1138).
Theo thần tích của chùa Ông do Viện nghiên cứu Hán Nôm lưu giữ và
dịch thuật có ghi: “Thời bây giờ Vua Lý Thần Tông đi kinh lược chiêm ngưỡng
dân tình, xem đời sống của nhân dân ra sao. Vua thấy nhân dân đói khổ, lấy
rau má cho dân trồng. Và nhà Vua đã cắm đất xây dựng chùa cho nhân dân thờ tại thôn Bình Lương, xã Tân Quang, huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên ngày nay (tức Chùa Ông ngày nay). Vua Lý Thần Tông ở lại với dân từ ngày 7/3 đến ngày 27 tháng 3 Ngài mới xuất quân đi”.
Như vậy, theo truyền thuyết dân gian cũng như thần tích còn lại của chùa
Ông thì chùa thờ thiền sư Từ Đạo Hạnh và vua Lý Thần Tông tuy hai nhưng
lại là một. Bởi Vua Lý Thần Tông là kiếp thứ hai của Từ Đạo Hạnh.
Lễ hội chùa Ông là lễ hội truyền thống có từ lâu đời. Xưa kia, lễ hội kéo dài từ mồng 6 đến 28 tháng Ba. Lễ hội được tổ chức đến năm 1945 thì bị gián đoạn do chiến tranh và nhiều nguyên nhân khác. Năm 1993, với sự cố gắng của chính quyền, Nhân dân thôn Bình Lương, xã Tân Quang, huyện Văn Lâm cùng sự quan tâm của Đảng và Nhà nước về vấn đề bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống. Lễ hội chùa Ông đã được khôi phục lại sau 48 năm trong sự phấn khởi và vui mừng của chính quyền và nhân dân địa phương. Về cơ bản, lễ hội vẫn bảo lưu được những nghi thức quan trọng của lễ hội xưa như: Lễ rước Vua Lý Thần Tông, rước nước, nghi thức tế lễ,… Tuy nhiên, cũng có một số thay đổi cho phù hợp với đời sống hiện tại. Lễ hội ngày nay được cộng đồng và chính quyền xã Tân Quang cùng nhà chùa tổ chức từ ngày mồng 6 đến ngày mồng 9 tháng 3 (âm lịch) hằng năm.


Công tác chuẩn bị
Trước khi diễn ra lễ hội, toàn bộ không gian diễn ra lễ hội đều được nhà chùa và nhân dân trong làng dọn dẹp, trang hoàng lộng lẫy. Các con đường làng đoàn rước đi qua đều cắm cờ Phật, cò thần và cờ Tổ quốc, tạo không khí tươi vui trước những ngày làng mở hội. Các phần việc khác đều được phân công cho mọi người sửa soạn, lắp ghép các kiệu rước. Xưa kia, lễ hội kéo dài từ mồng 6 đến ngày 28 tháng 3 (âm lịch). Trước ngày hội, làng đã cắt cử người ra chùa cùng với ông thống - người trông coi chùa thường xuyên để quét dọn và cắm cờ vào các lỗ đá trên sân.
Theo thông lệ , chính quyền địa phương tổ chức họp thành lập ban tổ chức lễ hội, phân công các bộ phận chuẩn bị nhân lực, vật lực (dụng cụ, trang thiết bị phục vụ lễ rước như quần áo, đồ thờ, kinh phí, kiệu rước,...) phục vụ lễ hội. Các tiểu ban phục vụ lễ hội cũng được thành lập gồm đại diện của chính quyền địa phương, các tổ chức chính trị xã hội như: Đoàn Thanh niên, hội Phụ nữ, hội Cựu chiến binh, hội Người cao tuổi, học sinh các trường học, hội đồng niên,… Các đoàn thể này trên cơ sở nhiệm vụ sẽ tiến hành phân công cho từng cá nhân trong tổ chức của mình. Nguồn kinh phí tổ chức lễ hội phần lớn do chính quyền địa phương đảm nhiệm cùng với sự công đức của Nhân dân và nhà chùa.
- Tiêu chuẩn chọn lựa người tham gia lễ rước
+ Giai kiệu (hay còn gọi là phù giá): Những người được chọn để rước kiệu và nhang án là những giai làng khoẻ mạnh, gia đình không có tang. Trang phục của các trai kiệu là mặc áo đỏ viền vàng, quần đỏ, thắt lưng vàng, đầu chít khăn đỏ.
+ Những người cầm cờ: Là những thành viên của đội tế nữ với trang phục áo dài tết truyền thống màu vàng, đầu đội khăn kim tuyến, thắt lưng, chân đi hài thêu.
+ Những người chắp sự, giai cờ, giai trống, giai chiêng: là những cụ ông, mặc áo, khăn xếp ngay ngắn, gọn gàng và chỉnh tề.
+ Những người cầm lỗ bộ, bát bửu: là những cô gái chưa có gia đình, mặc áo nậu vàng, đầu chít khăn vàng, thắt lưng màu đỏ bỏ mối ngang hông.
+ Đại Lược (người đánh trống cái): Là người có uy tín trong làng, am hiểu nghi thức đánh trống, tuổi ngoài 50, có sức khỏe. Trang phục áo the khăn xếp. Đại lược là người đánh trống lệnh trong cuộc rước.
+ Tổng cờ: Tổng cờ là nhân vật chủ chốt tạo nên sự thành công của nghi lễ “phất cờ” độc đáo trong lễ hội chùa Ông, nên được lựa chọn rất kỹ càng. Là những người từ 40 tuổi trở lên, khoẻ mạnh. Trang phục của tổng cờ áo đỏ, cân đai rõ ràng, trên áo thêu bối tử, hình rồng, chân đi hia thêu họa tiết hình rồng.
- Lễ mộc dục (lễ khai quang tẩy uế)
Đây là phần nghi lễ được thực hiện trước tiên trong diễn trình lễ hội. Nghi
lễ được thực hiện nghiêm ngặt, bài bản thể hiện lòng thành kính với Đức Phật và vị Thánh được thờ tại di tích. Ngoài ra buổi lễ được tổ chức với ý nghĩa xin phép Thánh cho mở cửa cung, mời Thánh về chứng giám lòng thành kính của dân làng khi mở hội. Công việc này thường do sư trụ trì chùa cùng các bô lão do làng lựa chọn đảm nhiệm. Những người được chọn phải có phẩm chất đạo đức, gia đình khá giả, còn đủ song thân. Xưa kia, để có thể tiến hành công việc này chu đáo, cẩn thận nhà chùa và dân làng đã phải tổ chức rước nước từ giếng làng về lấy nước làm lễ bao sái vào ngày mồng 6 tháng 3 (âm lịch).
Ngày nay, nước dùng để làm lễ mộc dục được nhà chùa và dân làng lấy ngay tại giếng chùa, sau đó đun sôi hòa cùng với ngũ vị hương. Lễ mộc dục được thực hiện từ trong cung thờ Thánh rồi ra bên ngoài các tòa. Sư trụ trì dùng một tấm vải đỏ nhúng vào nước đã được rước về rồi lau nhẹ nhàng, thận trọng. Trong lúc lau tượng mọi người đều thành kính, cẩn trọng, tỷ mỷ. Sau khi lau xong sẽ tiến hành bao sái hệ thống tượng Phật cùng các đồ tế khí ở bên ngoài.
Ngoài ra, chiều ngày mồng 5 tháng 3 dân làng và nhà chùa còn tiến hành bao sái và chồng các kiệu rước để sáng ngày mồng 9 tháng 3 tổ chức rước kiệu Thánh đi tuần du xung quang làng.


Diễn trình lễ hội
* Ngày mồng 6 tháng 3: Tổ chức tế lễ khai hội (mở cửa chùa)
Mở đầu lễ hội vào sáng sớm ngày mồng 6 tháng 3, cửa cung Thánh đã mở, một mâm cỗ chay gồm: cau, trầu, oản xôi, chuối,.... được sư trụ trì và các cụ bô lão trong làng đưa vào trong Hậu cung thắp hương. Sau bài khấn của sư trụ trì chùa xin cáo yết Đức Phật và Đức Thánh cho dân làng được mở hội. Đúng 8 giờ 30 phút, đội tế nam trong trang phục mũ áo chỉnh tề làm lễ tế Thánh tại chùa. Đội tế gồm 14 thành viên được phân công như sau:
- Chủ tế: 1 người.
- Bồi tế: 3 người.
- Đông xướng và Tây xướng: 2 người.
- Củ soát: 2 người.
- Thượng hương: 2 người.
- Tiến tửu: 2 người.
- Chuyển chúc/đọc chúc: 1 người.
- Ẩm phước: 1 người.
Sau khi chỉnh tề, lúc này hiệu trống nổi lên ba hồi, phường bát âm tấu những điệu nhạc vui nhộn. Bắt đầu vào cuộc tế (khởi sự tế) ông Đông xướng, xướng:
- Cổ sơ chung cổ: đánh trống, đánh chuông hồi thứ nhất.
- Cổ tái chung cổ: đánh trống, đánh chuông hồi thứ hai.
- Cổ tam chung cổ: đánh trống, đánh chuông hồi thứ ba.
- Nhạc sinh cử nhạc: phường bát âm nổi nhạc lên.
Đông xướng, tiếp tục xướng một loạt tên các công việc của buổi tế. Đội tế tế sắp xếp đội hình ở hai bên bắt đầu tiến ra, toàn ban tế hàng ngũ chỉnh tề, các chấp sự ai phụ trách việc gì thì phải chăm chú giữ việc ấy. Tiếp tục theo tiếng xướng của Đông xướng, chủ tế và chấp sự, đều đi đến chỗ giá để chậu nước trên có treo một cái khăn, chủ tế và chấp sự rửa tay, lau tay vào khăn, người làm nhiệm vụ củ soát đi vào nội điện để xem xét lại các đồ lễ có được thành kính và còn thiếu gì không, kiểm tra xong lại lui trở ra.
Người xướng tiếp tục xướng “bồi tế viên tựu vị”; hai người bồi tế bước vào đứng ở hàng chiếu dưới, sau đó chủ tế theo lời xướng “tế chủ quan tựu vị” vào chiếu của mình, người xướng tiếp tục xướng “thượng hương”, chấp sự ra án thư, bỏ trầm vào lư hương để đốt, lúc này chủ tế lên chiếu trên, người cầm lư hương mang vào đặt ở giữa hương án ba gian (trong hậu cung) xong lui ra đi xuống chiếu dưới. Chủ tế phải tuân theo nguyên tắc “xuất á, nhập á”, “xuất á” nghĩa là khi ở chiếu chủ tế bước ra thì phải đi thẳng rồi rẽ sang bên tay trái, bước khi gãy khúc như nét chữ á, “nhập á” nghĩa là khi trở lại chiếu mạnh bái, từ chỗ phải đi sang bên trái, rồi quay một vòng, để không lúc nào quay lưng vào chính giữa bàn thờ, sau khi quay rồi mới đi thẳng về chiếu chủ tế.
Sau lễ dâng hương là đến lễ dâng rượu, lễ này được dâng làm ba lần gọi là “tam tuần”, các động tác và công việc vẫn được thực hiện tuần tự theo lời xướng của hai ông Đông xướng và Tây xướng.
Khi Đông xướng, xướng “hành sơ hiếu lễ”: Đây là lễ dùng rượu lần đầu, những người chấp sự ra chỗ để án thư để nậm và đài rượu, mở khăn phủ ở trên và bê đài đựng rượu lên. Chủ tế bước lên chiếu nhất và những người chấp sự bưng nậm và đài rượu cũng từ từ đứng lên theo. Chủ tế quỳ xuống và rót rượu ra chén, các chấp sự cầm đài rượu nâng lên và dâng rượu đi hai bên, vòng hai tay nâng cao đài rượu ngang mặt, đi vào nội điện (ở đó đã có sẵn hai người trong ban hành lễ đứng để đón đồ lễ đặt lên ban thờ) sau đó quay trở ra, các bước đi vào dâng rượu phải thực hiện theo nhịp trống và nhịp chuông. Chủ tế và bồi tế vẫn phải phục quỳ ở phía ngoài, khi các chấp sự dâng rượu xong đi ra mới được đứng lên.
Sau tiến tửu lần thứ nhất người chuyển chúc văn và đọc chúc văn ra án thư kính cẩn bưng văn tế ra. Chủ tế, bồi tế và người bưng chúc, người đọc chúc cùng quỳ cả xuống, người bưng chúc chuyển chúc văn tế cho chủ gian giữa, tế chủ cầm lấy vái một vái rồi mới đưa cho người đọc văn tế để đọc. Đọc xong tế chủ và bồi tế phủ phục/đứng lên lễ ba lễ và lui xuống chiếu dưới.
Tiếp theo là tuần rượu thứ hai, gọi là “hành á hiến lễ”, tuần rượu thứ ba gọi là “hành chung hiến lễ”, cũng được diễn ra thứ tự như tuần rượu đầu. Kết thúc ba lần dâng rượu, theo lời xướng hai vị ẩm phước vào nội điện mỗi người bưng ra một mâm bồng trên có một chén rượu và một khay trầu, đặt trước mặt chủ tế, chủ tế quỳ xuống làm lễ thụ lộc gọi là “ẩm phước” và “thụ tộ” (thụ lộc rượu và trầu). Chủ tế bưng chén rượu vái rồi lấy tay áo che miệng uống một hơi hết ngay, sau đó lại cầm khay trầu vái rồi ăn 1 miếng trầu. Theo quan niệm đây là các thần ban thưởng cho chủ tế. Vì vậy, chủ tế phải hưởng lộc ngay trước mặt thần mới là cung kính. Thụ lộc xong chủ tế và bồi tế cùng lễ tạ bốn lễ.
Đến phần “hoá chúc”: Người chuyển chúc và người người đọc chúc bưng ra đứng vào hàng của tế chủ, tế chủ quỳ xuống, người bưng chúc đưa chúc cho tế chủ, tế chủ cầm lấy vái rồi đưa cho người đọc, người đọc chúc bóc văn tế ra khỏi giá chúc, đồng thời gập mặt chữ ra ngoài đốt đi (khi gấp văn tế phải khéo để khi đốt vào chậu thau, văn tế phải cháy từ trên xuống đến hết mà không bị đổ).
“Lễ tất”: tế chủ và bồi tế đều vái và bước ra ngoài từ từ đi vào hai bên chùa, lúc này Đông xướng xướng tiếp “đồng hành tạ lễ tứ bái”, tất cả chấp sự xếp hàng vào các chiếu của gian giữa lễ tạ bốn lễ. Sau lời xướng “tái hoàn tả hữu vu”, tất cả đều vái một vái xong rồi bước ra ngoài chiếu thành hai hàng theo nhịp trống, nhịp chuông và tiếng nhạc của ban nhạc kết thúc buổi tế. Trong lúc tế, những lúc dùng hương, dâng rượu, đốt văn tế phường bát âm đều phải cử nhạc, các hành động trong khi tế đều được làm theo tiếng trống, tiếng chiêng. Mỗi một lần tế như vậy thường kéo dài chừng gần hai tiếng. Trong quá trình thực hiện nghi lễ tế Thánh tại chùa, tất cả những hoạt động bên trong nội tự chùa đều được dừng lại để thể hiện sự trang nghiêm và lòng thành kính của dân làng đối với Đức Thánh.
Buổi chiều cùng ngày, dân làng, nhà chùa và các hội đồng niên tiếp tục chuẩn bị những công việc cho những ngày làng mở hội như: chuẩn bị lễ vật, trang hoàng các kiệu rước,....
Theo các cụ cao niên trong làng kể lại: Xưa kia, vào sáng sớm ngày mồng 6 tháng 3, dân làng thường rước kiệu đi lấy nước về làm lễ mộc dục và thờ cúng quanh năm. Không giống như hầu hết đám rước khác (thường ra ngã ba sông gần nhất để lấy nước về làm lễ), đoàn rước nước của thôn Bình Lương khởi kiệu từ chùa, đi theo con đường làng uốn khúc quanh co đến làng Chí Trung (xã Tân Quang) để lấy nước tại một chiếc giếng cổ trong làng. Tương truyền, khi Từ Đạo Hạnh đi từ chùa Thầy về Bình Lương, qua Kiêu Kỵ thấy khát nước, Ngài dậm chân thành giếng để lấy nước uống. Vì vậy, hằng năm dân Bình Lương đều đến lấy nước ở giếng về cúng Thánh. Với người dân ở hai làng Bình Lương và Kiêu Kỵ, giếng này là một dấu tích linh thiêng, bởi vậy, trong cuộc sống thường ngày, không bao giờ họ dám lấy nước ở đó về dùng. Ta có thể thoáng thấy sự tương đồng về ý nghĩa của việc Đạo Hạnh dậm chân thành giếng nước, với chi tiết Man Nương cắm chiếc gậy được sư Khâu Đà La trao cho để lấy nước mỗi khi trời đại hạn - một hình thức cầu nước của cư dân nông nghiệp vào thời điểm hạn hán. Điều đó cho thấy vai trò quan trọng của Từ Đạo Hạnh trong đời sống tinh thần của cộng đồng cư dân thôn Bình Lương - những người nông dân trồng lúa (nước). Bên cạnh đó, nghi thức rước nước, nước ngoài được rước về để làm lễ mộc dục đây còn là một nghi thức, Nhân dân muốn cầu cho mưa thuận gió hòa để cấy cầy thuận lợi, đặng lấy đầy bát cơm.
Đi đầu đoàn rước là rồng và lân dẫn đường, phường bát âm, đội cờ (cờ hội, cờ ngũ sắc, phướn nhà Phật) do các bà, các cô phụ trách, hương án, kiệu chóe nước. Đan xen là bát bửu, kiếm thờ, phường bát âm cùng đông đảo Nhân dân và du khách thập phương tạo nên một đội hình rước uy nghi, hoành tráng. Trai kiệu là những tráng đinh, được làng tuyển chọn trong các hội đồng niên vào đội khiêng kiệu với trang phục kiểu binh phục cổ. Đoàn rước sau khi tới giếng cổ giữa làng, sư trụ trì chùa làm lễ xin nước. Lễ vật dâng cúng là vàng, hương, trầu, rượu, mâm xôi thủ lợn và hoa quả. Khi tụng xong bài kinh xin nước, nhà sư dùng chiếc gầu gỗ nhỏ sơn son thả từ từ xuống giếng, múc từng gầu nước đổ vào choé, trên miệng choé có miếng vải đỏ để lọc nước nhằm tăng sức linh và sự tinh khiết. Trong khi nhà sư đang thực hiện nghi thức múc nước, bên ngoài tiếng trống, tiếng chiêng hòa cùng với các bản tấu nhạc của phường bát âm tạo không khí âm vang cả một khu vực. Bên trong các già tiếp tục đọc kinh, kể hạnh, người dự hội dõi theo từng gáo nước được đổ vào chóe. Lấy nước xong, đoàn rước theo đường cũ trở về chùa. Số nước lấy tại giếng cổ giữa làng được chia thành hai phần: một phần được đưa vào cung Thánh đặt lên ban thờ dùng để tế Thánh quanh năm, một phần được sử dụng làm lễ mộc dục cho tượng cùng bài vị Thánh. Xưa kia, trong suốt năm, nếu gia đình nào trong làng có người ốm đau, bệnh tật, người ta lại ra chùa xin nước thánh về làm thuốc.
* Ngày mồng 7 tháng 3: Nhân dân và du khách thập phương về chùa dâng lễ
Buổi sáng ngày mồng 7 tháng 3, Nhân dân và các dòng họ trong làng cùng du khách thập phương về chùa dâng lễ lên ban thờ Đức Phật và Đức Thánh cầu mong một năm may mắn, sức khỏe và bình an.
Buổi chiều cùng ngày, ngoài khu đất trống trước cửa chùa, Ban tổ chức lễ hội tổ chức các trò chơi dân gian: bắt lợn, bịt mắt đạp niêu, cờ tướng, kéo co,... và các hoạt động thể thao vui, khoẻ như: Bóng chuyền, cầu lông. Buổi tối tổ chức giao lưu văn nghệ, các đội văn nghệ khắp nơi tụ hội về đây để biểu diễn, thể hiện tài năng của mình.
* Ngày mồng 8 tháng 3: Tổ chức lễ phất cờ lệnh
Lễ phất cờ lệnh trong Lễ hội chùa Ông xưa kia được làng tổ chức ở ngoài bàn cờ - một khu đất rộng trong làng. Ngày nay, chính quyền và Nhân dân tổ chức ngay tại sân chùa Ông. Sáng sớm ngày mồng 8 tháng 3, dân làng tập trung đông đủ tại sân chùa để thực hiện nghi lễ phất cờ. Đây là nghi lễ độc đáo riêng có tại lễ hội chùa Ông - Bình Lương mà ít nơi nào còn bảo lưu được đến ngày nay. Trước đó, nhà chùa đã cho trải 06 chiếc chiếu cói trên đường chính đạo tại sân chùa để ông tổng cờ thực hiện nghi lễ phất cờ lệnh, trên chiếc chiếu đầu đặt một chiếc bát úp. Sau khi thắp hương lễ Phật và lễ Thánh trước cửa chùa. Tổng cờ trong trang phục màu đỏ, đầu đội mũ quan, tay cầm một lá cờ rộng trên thêu chữ “lệnh” hai mặt, dài sát đất được treo vào một thanh tre dài, chân đi hình chữ bát, khươ chân lên cao hùng dũng theo nhịp chiêng trống bước lên phía trước qua các chiếu, càng bước lên gần chiếc chiếu để chiếc bát thì tổng cờ lại càng nhanh chân hơn. Khi bước lên đến chiếu 6, tổng cờ dùng chân đá văng chiếc bát úp ra ngoài và thực hiện nghi lễ phất cờ. Ông tổng cờ cầm cờ lệnh phất tròn sang bên trái 3 lần và phất ngược trở lại sang bên phải 3 lần. Nghi lễ phất cờ lệnh trong lễ hội được thực hiện lần lượt ba lần như vậy. Trong khi phất cờ phải làm sao cho cho cờ lượn tròn và không bị quấn lại. Động tác này đòi hỏi người phất không chỉ có kỹ thuật mà phải là người có sức khỏe. Lá cờ khi phất luôn mang màu đỏ, bởi màu đỏ là màu của sinh khí, khi phất là biểu hiện sinh khí vần vũ trên bầu trời rồi tràn xuống trần gian. Người dân nơi đây quan niệm, nếu cờ múa càng đẹp và càng lâu, chiếc bát sứ do ông tổng cờ đá văng ra ngoài vỡ vụn thì chắc chắn năm đó sẽ phong đăng hòa cốc, dân trong làng gặp được nhiều may mắn, làm ăn thuận buồm xuôi gió.
Sau lễ phất cờ lệnh, đội tế nữ làng Bình Lương tiến hành nghi thức tế Thánh tại chùa. Đây cũng là một trong những nghi lễ thiêng liêng và điểm nhấn trong Lễ hội chùa Ông. Trong không khí ấm áp của tiết trời mùa xuân, dưới mái chùa rêu phong, cổ kính theo nền nhạc của phường bát âm, đội tế nữ quan trong bộ áo dài tế lễ truyền thống, khăn thêu kim tuyến, chân đi hài duyên dáng, uyển chuyển đã thành kính thực hiện các nghi thức như dâng hương hoa, trà, rượu, quả và đọc chúc, hóa chúc lên Đức Thánh.
Buổi chiều ngày mồng 8 tháng 3, dân làng tổ chức giã bánh giày. Nguyên liệu dùng để làm bánh dày được dân làng chuẩn bị là gạo nếp cái hoa vàng đã được ngâm 8 đến 10 tiếng trước đó. Gạo này được vo và đãi cẩn thận, sau đó dân làng phải thổi lửa đồ xôi nếp cho đến khi đủ độ để giã được bánh dày. Sản phẩm sau khi hoàn thành phải đạt tiêu chí về thẩm mỹ, bánh giày phải đảm bảo dẻo, mịn, trắng đều, bóng, bánh tròn, nhuyễn, thành cao và không bị khô mặt. Bánh sau khi được hoàn thiện, nhà chùa đem lên dâng Thánh và Đức Phật. Một phần còn lại được đặt lên các kiệu long đình tại chùa để rước quanh làng vào sáng ngày mồng 9 tháng 3 trong cùng lễ rước Đức Thánh. Có thể thấy, đây là một hình thức báo công và tạ ơn Thánh đã phù hộ, ban cho mưa thuận gió hoà sau một năm cày cấy và được mùa. Đồng thời, là hoạt động văn hóa có ý nghĩa sâu sắc, mang đậm nét truyền thống của dân tộc, thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, là dịp để tuyên truyền, giới thiệu, quảng bá rộng rãi những giá trị văn hóa mảnh đất Hưng Yên địa linh nhân kiệt đến đông đảo Nhân dân và du khách thập phương. Bánh sau khi được dâng lên ban thờ Phật và Thánh sẽ được nhà chùa tán lộc chia cho dân làng và người dự hội.
Xưa kia, công việc giã bánh giày được diễn ra vào sáng ngày mồng 8 tháng 3 tại các giáp trong làng. Đến ngày mồng 9 tháng 3, bốn cỗ kiệu với đội hình tương tự như buổi rước nước, nhưng có thêm hai đôi lọng lớn che kiệu đi từ chùa vào làng. Gần giữa làng có một khu đất rộng, mỗi giáp đã dựng một bệ thờ lớn, bên trên có vòm cuốn nên nhìn như một ngôi miếu nhỏ (đây là nơi mỗi gia đình trong giáp khi có việc vui buồn đều mang lễ vật đến thắp hương, rồi đem về nhà ông đương cai năm đó để chia phần). Trên bệ thờ, mỗi giáp đã đặt những mâm bánh dày, trên mâm là 1 chiếc bánh lớn bằng cái mâm và 12 chiếc nhỏ hơn do đương cai năm đó làm dâng Thánh. Chiếc bánh lớn chính là biểu tượng của mặt trời và những chiếc còn lại là những tinh tú quanh mặt trời. Ngoài ra, con số 12 như còn tượng trưng cho sinh lực sẽ chảy đều để đem hạnh phúc đến cho thế gian trong suốt 12 tháng. Bánh được rước lên kiệu và đưa về chùa trong tiếng trống chiêng rộn rã, người dân bàn tán, xuýt xoa về các mâm bánh đẹp. Về đến chùa, 4 cỗ kiệu đều đặt trên thạch sàng trước cửa chùa để thi. Mâm bánh nhất sẽ được dâng lên cúng Thánh. Và, dù giải thưởng chỉ là trầu cau “thừa lộc Thánh” cùng một vuông vải đỏ hoặc có thêm bánh pháo, nhưng lại có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với người dân về mặt tinh thần, bởi họ cho rằng, giáp nào được giải thì cả năm đó, dân trong giáp sẽ mạnh khoẻ, thịnh vượng và may mắn. Ba mâm bánh còn lại sẽ được dâng cúng ở các ban thờ khác. Sau lễ tế, bánh sẽ được chia cho mọi thành viên trong làng theo thứ bậc và tuổi tác, thường thì người được ưu tiên lĩnh cả chiếc bánh sẽ là đương cai của năm sau. Mọi người đều hoan hỉ dù phần bánh được chia không nhiều, nhưng đó là lộc của thánh và tin rằng, sẽ có một vụ mùa bội thu.
Buổi tối ngày mồng 8 tháng 3, nhà chùa tổ chức làm lễ phong y, bao sái và thay mũ áo cho Đức Thánh. Đây là một nghi thức tâm linh quan trọng, thường được thực hiện bởi các nhà sư trong chùa. Đầu tiên, nhà sư trụ trì chùa dâng lễ, thắp hương và tiến hành công việc một cách chu đáo. Tiếp theo, bắt đầu thực hiện lễ phong y từ ngoài vào trong. Bài vị của Đức Thánh được lau bằng nước ngũ vị hương và khăn sạch. Áo mũ của Đức Thánh sau khi phong y sẽ được các nhà sư làm sạch, chỉnh trang gọn gàng, chỉnh tề rồi mặc lại như cũ cho Thánh.
Sau khi lễ phong y kết thúc, ngoài sân chùa diễn ra hội thả đền hoa đăng với sự tham gia của đông đảo các Phật tử và Nhân dân trong làng cùng du khách thập phương. Theo ý nghĩa dân gian thì hoa đăng có nghĩa là đèn hoa. Hoa đăng được thắp sáng nhằm mục đích tôn vinh những giá trị tinh thần, giá trị tâm linh và văn hóa của người Việt Nam vào những ngày lễ lớn. Thả đèn hoa đăng nhằm cầu nguyện quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, nhà nhà được no ấm, người người được bình an. Đây là một việc làm hữu ích của Ban tổ chức và những người tham gia dự hội.
* Ngày mồng 9 tháng 3: Tổ chức rước kiệu Đức Thánh đi tuần du quanh làng Bình Lương
Ngày mồng 9 tháng 3, trước khi làm lễ rước Thánh đi tuần du bản hương. Đúng 5 giờ 30 phút, nhà chùa và dân làng tổ chức lễ phụng nghinh, rước bài vị Đức Thánh ra bên ngoài tòa Tam bảo chùa. Những người tham gia làm lễ phụng nghinh được làng chọn lựa rất kỹ lưỡng, thông thường là nhà sư trụ trì chùa cùng những thanh niên chưa vợ, khỏe mạnh, có tài có đức, gia đình không có tang, không có điều tiếng xấu được tuyển chọn trong số khoảng 20 trai kiệu tham gia tuyển chọn vào làm lễ. Theo quan niệm của người làng, ai được chọn là vinh dự cho bản thân và gia đình. Trang phục của những thanh niên tham gia rước Thánh ra ngoài là mặc áo đỏ viền vàng, thắt lưng vàng, đầu chít khăn vàng, miệng che bằng khăn nhiễu đỏ gọi là bao hàm. Lần lượt các thanh niên xếp hàng như đã định vào rước Thánh ra bên ngoài tham dự lễ rước tuần du. Những trai làng khi rước, các bước chân được bước theo hiệu lệnh của tiếng trống khẩu.
Tiếp đến vào lúc 6 giờ sáng cùng ngày, đội tế nam thôn Bình Lương tổ chức tế Thánh tại Tiền đường chùa. Nghi thức tế lễ được thực hiện như trong ngày tế mở cửa đền, các bước “cung, bái” (quỳ, vái) ba lần đều được làm theo tiếng hộ của hai ông Đông xướng, Tây xướng và của đội nhạc. Sau các nghi lễ dâng hương, dâng rượu, dâng trầu, ông chủ tế mới đọc văn tế Thánh - văn kể lại sự tích và công ơn của Ngài đối với dân làng. Sau lưng ông là 3 bồi tế phụ giúp những việc cần. Mọi hành động đều diễn ra hết sức kính cẩn và trang nghiêm. Tuy nhiên, vào ngày này trong khi tế có thêm đội tế nam của làng Lê Xá (thị trấn Như Quỳnh) đến tế giao hảo. Trước đây, vào ngày 20 tháng 3 làng Lê Xá còn rước kiệu, trong là bài vị của Thành hoàng làng mình về chầu thánh Từ tại chùa Ông, còn ngày 12 tháng 3, dân thôn Bình Lương lại rước kiệu Thánh lên “chơi” làng Lê Xá. Trải qua thời gian, tục rước giao hảo này đã bị mai một. Sau nhiều năm gián đoạn, nay mối giao hảo hai quê được nối lại nhờ sự nhiệt huyết của các bậc cao niên và Ban Quản lý di tích lịch sử hai làng thông qua việc tế giao hảo giữa hai làng.
Sau nghi lễ tế Thánh, dân làng tổ chức rước kiệu đức Thánh từ chùa đi tuần du bản hương. Đi đầu đoàn rước là đội múa lân, đội cờ, đội trống, phường bát âm, kiệu long đình trên đặt bát hương và bánh dày, kiệu Thánh trên đặt bài vị của Đức Thánh được trang hoàng lộng lẫy. Đan xen là bát bửu, kiếm thờ, đội múa sênh tiền cùng đông đảo Nhân dân và du khách thập phương tạo nên một đội hình rước uy nghi, hoành tráng. Khi kiệu Thánh được rước qua, mỗi ngõ xóm đều được dân làng bày bàn thờ và lễ vật dâng cúng. Đoàn rước đến đình Quản cũ (nay là khu đất thuộc nhà văn hóa thôn Bình Lương) là nơi tôn thờ Thành hoàng làng An Tiếu Đại vương, đoàn rước hạ kiệu cho dân làng làm lễ dâng hương bái yết Đức Thánh. Trong lúc này, người dân làng Bình Lương không ai bảo ai lần lượt chui qua gầm kiệu Đức Thánh với mong muốn cầu cho người đó được vạn sự như ý vì thế già, trẻ, gái, trai, nhất là các em nhỏ ai cũng háo hức chen nhau chui qua gầm kiệu để xin phúc lộc, mong mạnh khoẻ, thông minh và may mắn. Sau khi hoàn tất các thủ tục tại đây, đoàn rước tiếp tục khởi kiệu rước đến cổng làng Bình Lương rồi theo cung đường cũ trở về chùa.
Theo lệ làng, ngày 28 tháng 3 nhà chùa và dân làng mới tổ chức làm lễ tạ khóa, khấn tạ Phật và các vị Thánh đã cho dân làng được tổ chức một khóa hội thành công và mong các vị phù trợ cho dân làng mùa màng bội thu, mọi người trong làng khỏe mạnh, con cháu trong làng học hành giỏi giang, thi cử đỗ đạt,... đồng thời xin cất đi những đồ của nhà Ngài chờ mùa lễ hội năm sau.


- Chùa Ông: Chùa Ông (Bản Tịch tự) tọa lạc trên mảnh đất cao ráo, thoáng mát tại thôn Bình Lương, xã Tân Quang, huyện Văn Lâm. Đây là một ngôi chùa cổ, tương truyền được xây dựng vào thời Lý (1128 - 1138), tôn thờ đức Phật và vị hoàng đế thứ 5 nhà Lý là Lý Thần Tông cùng Thiền sư Từ Đạo Hạnh. Chùa Ông đã được xếp hạng là di tích “Kiến trúc nghệ thuật” cấp Quốc gia năm 2001 (theo Quyết định số 53/2001/QĐ-BVHTT, ngày 28/12/2001 của Bộ Văn hóa - Thông tin, nay là Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch).
Chùa Ông ra đời gắn liền với truyền thuyết về sự hóa thân của thiền sư Từ Đạo Hạnh thành vua Lý Thần Tông. Theo thần tích: Khi vua Lý Thần Tông đi kinh lý qua vùng đất này gặp lúc trời tối đuốc lại tắt, nhà vua bèn lệnh cho quân sỹ nghỉ chân tại đây. Thấy nơi đây phong cảnh hữu tình, người dân lại hiếu nghĩa vì thế nhà vua đã ở lại Bình Lương thêm 20 ngày. Dấu tích của quán mực ngày nay bắt nguồn từ đó. Trong thời gian ở lại Bình Lương, nhà vua đã ban cho nhân dân giống cây trồng để sản xuất, ban hạt giống, cây thuốc nam để Nhân dân trồng chữa bệnh. Đặc biệt, chính tay nhà vua đã cắm đất xây dựng chùa cho nhân dân thờ tự, nơi khuyên răn con người sống hướng thiện. Sau khi vua lý Thần Tông băng hà để cẩm tạ ân đức của người và để ghi lại dấu tích của nhà vua đã về đây, nhân dân địa phương đã cung kính phối thờ ngài tại chùa Bình Lương.
Chùa Ông là công trình kiến trúc cổ, có không gian cảnh quan đẹp, qui mô kiến trúc khá lớn. Các hạng mục công trình được bố trí hài hòa, dàn trải theo trục thần đạo, trên mảnh đất rộng khoảng 14.000 m2, trong đó phần nội tự chiếm khoảng hơn 900 m2. Đây là nơi linh thiêng hiếm có nằm trong khu vực trung tâm vùng Châu thổ Bắc bộ nơi hội tụ, kết tinh và lan tỏa nhiều giá trị của văn hóa của dân tộc trong đời sống cộng đồng xưa và nay. Hiện tại, chùa Ông có bố cục mặt bằng tổng thể “Nội công ngoại quốc” gồm: Tiền đường, Thiêu hương và Thượng điện và các hạng mục công trình phụ trợ. Tất cả các cấu kiện và thành phần kiến trúc tại các hạng mục chính đều được làm bằng gỗ lim vững chắc, kết cấu vì kiểu chồng rường.
Ngày nay, tại chùa còn lưu giữ nhiều hiện vật quý như: Gạch cổ (thời Mạc thế kỷ XVI), 02 tấm bia đá niên hiệu Chính Hoà 24 (1703) và Cảnh Hưng thứ 10 (1749), chuông đồng (thời Lê), đại tự, thần tích (thời Nguyễn), tượng thờ, ngựa thờ, tượng đồng, ngựa đồng, ... Đây là những di sản văn hoá vô cùng quý giá, là nguồn sử liệu quý cho các nhà nghiên cứu khi tìm hiểu về di tích, địa danh và tục thờ Thánh Từ Đạo Hạnh.
Chùa Ông là nơi diễn ra các nghi thức, nghi lễ chính và quan trọng trong Lễ hội chùa Ông.
- Giếng cổ (tại di tích đình Quản xưa): Nằm tại vị trí giữa làng, vào dịp hội làng người dân nơi đây thường tổ chức rước kiệu Thánh qua đây.
Theo lời kể của các bậc bô lão làng Bình Lương, giếng này được giữ đúng tang giếng cổ, nước trong mát quanh năm. Phần cổ giếng được làm từ đá xanh rất đẹp, đặc trưng của loại giếng khơi vùng quê Bắc Bộ. Bên trong giếng, các lớp gạch xếp chồng lên nhau dưới phần cổ giếng, miệng giếng có nắp đậy. Thành giếng cũng là phiến đá cổ nguyên phiến. Có thể nói, chiếc giếng cổ đã trường tồn và chứng kiến những thăng trầm, biến đổi của dân làng. Hiện nay, giếng được giữ gìn, bảo vệ chu đáo cẩn thận bởi những người dân làng Bình Lương.


Sản phẩm vật chất
Sự tồn tại và hiện hữu của ngôi chùa Ông trong không gian văn hóa làng Bình Lương chính là sản phẩm vật chất quan trọng nhất. Những ngôi chùa, đền là môi trường vật chất quan trọng đầu tiên tạo điều kiện cho sự sáng tạo, thực hành và trao truyền những giá trị văn hóa phi vật thể của cộng đồng người dân thôn Bình Lương trong đó có lễ hội. Nhằm bảo tồn và phát huy những giá trị của các di tích (giá trị vật thể và giá trị phi vật thể), trải qua thời gian di tích vẫn luôn được các cấp chính quyền cùng toàn thể nhân dân giữ gìn, bảo vệ. Cùng với đó là các đồ thờ, hiện vật cũng từng bước được các tổ chức cá nhân và khách thập phương cung tiến, bổ sung tôn tạo. Tại các di tích hiện nay còn lưu giữ được một số di vật, cổ vật tiêu biểu có giá trị: ngai và bài vị thờ, hệ thống câu đối, đại tự, kiệu rước, tượng thờ,... Tất cả những hiện vật trên cùng những hạng mục công trình kiến trúc chính là những sản phẩm vật chất vô giá, làm nên những giá trị văn hóa phi vật trong Lễ hội chùa Ông.
Ngoài ra, trong quá trình chuẩn bị và thực hành Lễ hội chùa Ông, những người tổ chức và người dân tham gia lễ hội đã tạo ra nhiều sản phẩm vật chất khác như: Lễ vật, hệ thống đạo cụ, dụng cụ sử dụng trong lễ hội (kiệu, cờ quạt, các đồ tế khí, trống,…), y phục của người tham gia đoàn rước.
5.4.1. Sản phẩm tinh thần
Bên cạnh sản phẩm vật chất là những công trình kiến trúc (ngôi chùa, đình), sản phẩm tinh thần cũng được tạo ra trong suốt quá trình tồn tại của Lễ hội chùa Ông, đó là những nghi thức, nghi lễ các trò chơi dân gian nhộn nhịp của vùng đồng bằng Bắc Bộ hay những câu diễn, xướng vần,... Từ đó, giúp con người tìm lại bản sắc văn hóa dân tộc, được hòa mình trong không khí tưng bừng của lễ hội và được trải nghiệm trong môi trường văn hóa thân quen, được thỏa mãn nhu cầu tâm linh. Đặc biệt, nghi thức rước Thánh trong lễ hội là để cầu cho mưa thuận, gió hòa, mùa màng bội thu, nhân khang vật thịnh, muôn loài sinh sôi, phát triển.


Giá trị lịch sử
Lễ hội chùa Ông cùng với tín ngưỡng thờ Thánh Từ Đạo Hạnh tại chùa Ông và các cùng lân cận như một bảo tàng chứa đựng sự lắng đọng của các lớp văn hóa. Lễ hội là nơi tích tụ những giá trị văn hoá làng xã, thông qua lễ hội
chúng ta thấy được ở đây sự tích hợp của nhiều lớp văn hoá đan xen lẫn nhau. Các lớp văn hóa tích hợp lại là một bằng chứng cho giá trị lịch sử văn hóa của lễ hội này.
Lễ hội chùa Ông là một bằng chứng phản ảnh sự dung hòa giữa việc thờ Phật với việc tôn thờ các vị thần, Thánh bảo hộ các cộng đồng làng xã trong vùng. Đồng thời, Lễ hội chùa Ông còn là một bằng chứng xác nhận việc, ngay từ những năm đầu Công nguyên, Phật giáo và Nho giáo, Đạo giáokhi du nhập vào Việt Nam đã có sự dung hòa, cùng nhau phát triển. Một lớp tín ngưỡng cũng rất đáng quan tâm trong hệ thống các tín ngưỡng dung hoà trong thờ Từ Đạo Hạnh chính là tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên. Đạo thờ tổ tiên vừa tiếp nhận nguồn cội xa xưa của tín ngưỡng nguyên thuỷ (totem giáo), vừa có sức sống trường tồn và có sức vươn tới tiếp cận đời sống hiện đại. Thờ cúng tổ tiên là một hình thái nghi lễ bày tỏ lòng hiếu thảo, lòng thành kính, biết ơn đối với các bậc tiền nhân đã khuất. Lễ hội các di tích thờ Từ Đạo Hạnh cũng giống như nhiều lễ hội khác, được tổ chức trước hết
để báo công với tổ tiên, với Thánh những kết quả của một năm làm ăn, sau là
xin các vị tổ tiên và Thánh thần phù hộ độ trì cho vụ mùa mới. Thông qua những nghi thức, nghi lễ của các tín ngưỡng đó đã thể hiện khát vọng và niềm tin của con người về một cuộc sống thái bình, thịnh vượng, mọi người được no đủ, khoẻ mạnh, mùa màng tốt tươi.
Không chỉ phản ánh đời sống tôn giáo tín ngưỡng của cư dân đồng bằng châu thổ sông Hồng, Lễ hội chùa Ông còn phản ánh quá trình khai phá vùng đất này trong quá khứ. Trong quá trình phát triển, người Việt đã từng bước làm chủ vùng châu thổ theo hướng từ núi dần ra biển. Truyền thuyết cũng như thực tế lịch sử đã cho thấy, sự hình thành vùng châu thổ hạ lưu sông Hồng - còn được gọi là châu thổ trẻ, chính là cuộc chinh phục, khai phá những vùng lầy lội mà trung tâm là Hưng Yên.
Lễ hội chùa Ông tại xã Tân Quang ngày nay cũng đã phản ánh được phần nào tập quán sử dụng nước của cư dân nơi đây. Trong quá trình sản xuất nông nghiệp, về mặt hình thức người Việt sử dụng hai nguồn nước chính là nước sông và nước mưa để trồng lúa nước. Tuy nhiên, những nguồn nước này không phải lúc nào cũng thuận lợi, do vậy phải có những ứng phó phù hợp. Đối với con người nói chúng đặc biệt là đối với những cư dân canh tác lúa nước, nước là một trong những yếu tố quan trọng phục vụ cho đời sống và sinh hoạt, nó quyết định cho sự tồn tại và phát triển của sự sống. Nước là yếu tố tối cần thiết cho sự sinh trưởng của cây cối nói chung và cây lúa nói riêng. Cha ông ta đã từng khái quát: "Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống" - chỉ vậy thôi cũng đã thấy nước có vị trí quan trọng như thế nào trong đời sống cộng đồng. Tuy nhiên, con người cho rằng nước không phải tự nhiên sinh ra mà là do đấng siêu nhiên ban phát. Điều này được thể hiện rất rõ nét trong Lễ hội chùa Ông gắn với tích truyện Thánh Từ giậm chân thành giếng và Nhân dân hằng năm rước nước từ giếng này về để làm lễ mộc dục cho Thánh.


Giá trị cố kết cộng đồng
Lễ hội chùa Ông là nơi cố kết cộng đồng làng xã, là sợi dây liên hệ các cá nhân, gia đình, dòng họ, làng xóm và cả du khách thập phương, tạo nên giá trị tiêu biểu nhất của lễ hội. Lễ hội biểu dương những giá trị văn hóa và sức mạnh của cộng đồng, tạo nên tính cố kết bền chặt của cư dân địa phương. Người dân Bình Lương, Tân Quang ngày nay đến hội để vui chơi nhưng đồng thời cũng là củng cố thêm tình đoàn kết giữa con người với con người, giữa cá nhân với các thành viên trong làng xã. Việc phụng thờ Đức Phật và các vị Thánh tại ngôi chùa Ông trên địa bàn xã là biểu hiện sự cộng cảm của Nhân dân Tân Quang về các hoạt động tâm linh và các sinh họat văn hóa cộng đồng. Trong Lễ hội chùa Ông mọi người đều tham gia trình diễn, sáng tạo và hưởng thụ, tạo nên niềm cộng cảm giữa các thành viên trong làng và sự nhất quán trong việc trao truyền các giá trị văn hóa giữa các thế hệ trong làng, xã. Xưa kia, Lễ hội chùa Ông không chỉ dừng lại ở phạm vi của hội làng mà còn mang tính chất liên làng. Một trong những tiêu chí của lễ hội là tính cộng đồng tuyệt đối, có sự tham gia của cả Nhân dân quanh vùng.
Mỗi khi đến dịp lễ hội, những con người nơi đây dù ở xa quê, đi đâu cũng đều trở về quê hương, về với hội làng với niềm vui đoàn tụ vì lễ hội là của chung, của tất cả mọi người. Về với lễ hội người ta không phân biệt cao thấp, sang hèn mà mọi thành viên tham dự đều bình đẳng như nhau. Nếu như trong đời thường, cuộc sống còn có sự không công bằng trong xã hội, địa vị, quyền lợi trong làng của người này cao hơn người kia thì khi vào hội những điều bất bình đẳng đó không còn tồn tại. Do vậy trong lễ hội, mối quan hệ giữa con người với con người là thân mật, cởi mở và phóng khoáng, các nghi thức, nghi lễ trong lễ hội như một sợi dây dàng buộc, níu kéo, làm cho con người xích lại gần nhau hơn, xóa đi sự xa lạ thường ngày. Từ đó làm nảy sinh những tình cảm yêu thương, gắn bó với quê hương, đất nước và con người.
Trong không khí của ngày lễ hội người ta tạm quên đi những ngăn cách xã hội, những bon chen đời thường để cùng nhau thực hiện những nghi lễ tôn giáo, tín ngưỡng cùng nhau hướng về hội với niềm tin chân thành, cùng thể hiện sự ngưỡng mộ, tôn vinh thành kính đối với thánh, thần để cầu mong cho sự che chở, bảo vệ cho sự bình yên của cộng đồng. Ngày hội ai cũng có thể tham gia các cuộc thi tài, vui hội trong không khí bình đẳng và dân chủ. Những họat động văn hóa tiêu biểu trong Lễ hội chùa Ông như lễ rước Thánh, rước nước hay cuộc thi giã bánh giày đã thực sự thu hút được sự tham gia hưởng ứng của cộng đồng, tạo nên sự cộng cảm giữa các thành viên trong lễ hội, sự nhất quán trong việc trao truyền các giá trị văn hóa giữa các thế hệ, giúp con người giao hòa giữa quá khứ và hiện tại, tạo ra sự cộng hưởng và lan tỏa để mọi người cùng nhau tham gia vào việc tái tạo và sáng tạo ra những giá trị văn hóa.
- Giá trị hướng về cội nguồn
Lễ hội chùa Ông mang giá trị hướng về cội nguồn sâu sắc, ngay ở chính bản thân của lễ hội cũng là sự trở về với cội nguồn, hình ảnh cội nguồn được phản ảnh qua tục thờ cúng Đức Thánh tại một ngôi chùa và thông qua lễ hội của làng, những con người đã sáng tạo ra văn hóa và lịch sử của làng mình. Sự trở về cội nguồn của người dân Tân Quang như là một hình thức trở về, tìm về và khẳng định lại nguồn gốc cộng đồng làng xã và bản sắc văn hóa của riêng mình. Toàn bộ sự tích về Vua Lý Thần Tông (tương truyền là hóa thân của Thiền sư Từ Đạo Hạnh) được khơi dậy, sống lại thông qua toàn bộ diễn trình của Lễ hội chùa Ông, thể hiện đậm nét trong các nghi thức rước nước, rước kiệu, thông qua các hình thức này, con người hiểu rõ hơn nguồn gốc của các vị thần được thờ ở trong làng mình và từ đó họ hiểu và biết đến cội nguồn của cộng đồng. Mặc dù lễ hội ngày nay tại di tích chưa được trọn vẹn như lễ hội xưa nhưng nó đã phản ảnh gần trọn vẹn Lễ hội chùa Ông trong quá khứ. Đây thực sự là một thành công trong quá trình tìm về với cội nguồn tự nhiên của toàn bộ cư dân, cộng đồng nơi đây. Mặt khác, những nghi thức tế lễ trong lễ hội cũng chính là để tỏ lòng biết ơn, thành kính và ghi nhớ công lao che chở, phù hộ dân làng của các vị thần được thờ. Việc tổ chức lễ hội còn góp phần trong việc giáo dục thế hệ hôm nay về truyền thống đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, “ăn quả nhớ kẻ trồng cây”, răn dạy con người biết ăn, ở có nghĩa có tình với tổ tiên, làng xóm, con người phải biết sống tốt hơn và luôn hướng về những điều tốt đẹp trong tương lai, từ đó khơi dậy lòng tự hào dân tộc của mỗi người dân.
- Giá trị cân bằng đời sống tâm linh
Bên cạnh đời sống vật chất của con người ngày càng được cải thiện và nâng cao thì nhu cầu hưởng thụ văn hóa tinh thần trong đời sống tâm linh vẫn luôn hiện hữu, là nhu cầu tất yếu. Một trong những yếu tố quan trọng cấu thành nên đời sống tâm linh là niềm tin tôn giáo tín ngưỡng. Tín ngưỡng thờ Phật và thờ Thánh có một vị trí rất đặc biệt trong đời sống tâm linh của nhân dân trong vùng. Dường như khi
công việc làm ăn của họ gặp nhiều thuận lợi thì họ càng cảm thấy mình đang được nhận một sự che chở, giúp đỡ vô hình nào đó. Trong tâm thức của Nhân dân Bình Lương, Thánh trở thành một chỗ dựa tinh thần để dân làng gửi gắm niềm tin, hy vọng. Trong lễ hội từ trước đến nay, ngoài vai trò chuyển tải các giá trị văn hoá, lễ hội còn là phương tiện giúp con người cân bằng đời sống tâm linh, giải toả những vướng mắc về tinh thần. Người dân đến với các chùa, đặc biệt vào dịp lễ hội với một tấm lòng thành kính, biết ơn và những điều cầu mong thầm kín của riêng mình, đồng thời để thoả mãn được nguyện vọng của bản thân, gia đình và cộng đồng.
Đến với lễ hội chính là tìm lại bản sắc văn hóa dân tộc, con người được hòa mình trong không khí tưng bừng của lễ hội và được trải nghiệm trong môi trường văn hóa thân quen. Lễ hội mang đến cho con người một không gian mới, một cuộc sống mới và là thời điểm để con người có thể bộc lộ ra tất cả những gì tinh túy, hằng tiềm ẩn trong bản thân mình thông qua các diễn xướng, trò chơi dân gian truyền thống, từ những trang phục đẹp trong lễ hội, đến cách giao tiếp văn hóa mang lại cho con người trạng thái thăng hoa từ cuộc sống hiện thực.
- Giá trị sáng tạo và hưởng thụ văn hóa
Lễ hội chùa Ông là môi trường văn hóa mang những nét đặc thù riêng của vùng châu thổ sông Hồng, chứa đựng những giá trị văn hóa dân gian đặc sắc, đồng thời là nơi trao truyền các giá trị văn hóa của cộng đồng từ thế hệ này sang thế hệ khác, tạo cho con người khả năng hòa nhập, sáng tạo và hưởng thụ văn hóa. Ở môi trường lễ hội, tất cả mọi người cùng tham gia sáng tạo và tái hiện những sinh hoạt, những hoạt động sản xuất, vui chơi giải trí,.... và cùng hưởng thụ những giá trị văn hóa, tâm linh đó. Người tham gia lễ hội thuộc nhiều lứa tuổi, trình độ hiểu biết, thị hiếu và nhu cầu khác nhau đi dự hội đều ở trạng thái háo hức, vui vẻ, chờ đợi thưởng thức các nghi lễ, trò chơi diễn xướng của hội một cách hào hứng, thoải mái tùy theo sở thích cá nhân và khả năng của bản thân mình với hội.
Các sinh hoạt văn hóa trong Lễ hội chùa Ông vừa đặc sắc, phong phú được thể hiện dưới nhiều hình thức và đã đáp ứng được nhu cầu sáng tạo và hưởng thụ văn hóa của nhân dân. Phần "lễ" trong lễ hội là một hệ thống các nghi thức mang tính biểu tượng, được hệ thống và cách diễn hoá thành một lễ thức toàn vẹn nhằm biểu hiện lòng tôn kính đối với Thánh. Lễ rước trong Lễ hội chùa Ông là một màn
trình diễn ngoạn mục, vừa nghiêm trang lại vừa sôi động thu hút đông đảo
quần chúng tham gia. Thông qua các nghi lễ, nghi thức của lễ hội, con người
muốn tái hiện lại lịch sử, tái hiện xã hội,... để qua đó, người đời sau biết
được nhiều hơn về cuộc sống của cha ông, về những tích truyện liên quan đến
vị Thánh mà dân làng mình thờ phụng. Để từ đó, trong bản thân mỗi con
người thấy quý trọng hơn những giá trị văn hoá mà cha ông đã để lại, trên cơ
sở đó có những cách cư xử đúng mực, trân trọng những di sản quý báu ấy.
- Giá trị bảo tồn làm giàu và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc
Trong cuộc sống đời thường của người lao động, nhất là vùng nông thôn
trong cả một năm chỉ có những ngày đầu xuân và những ngày hội là thời điểm
họ được tạm gác lại những vất vả, lo lắng của cuộc sống thường ngày. Những
khi ấy, trong khung cảnh thanh bình của làng quê lại vang lên tiếng trống,
tiếng chiêng, kéo mọi người tụ hội về để mở hội. Khi ấy những người lao động thật thà chất phác lại nhập cuộc để hoá thân vào văn hoá, văn hoá làm cho tâm hồn họ được thư thái, được tràn ngập niềm hạnh phúc. Lễ hội không chỉ là tấm gương phản chiếu nền văn hóa dân tộc mà còn là môi trường bảo tồn, làm giàu và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc. Thông qua lễ hội, rất nhiều nghi lễ, trò chơi dân gian, diễn xướng dân gian mang tính biểu tượng được bảo tồn truyền thụ cho các thế hệ sau. Lễ hội là dịp nghỉ ngơi, vui chơi, giải trí, nơi giao lưu gặp gỡ trao đổi thông tin,... Từ việc trải nghiệm lễ hội con người các thế hệ đã hiểu biết thêm về lịch sử, văn hóa của cộng đồng, dân tộc mình nhờ đó bản sắc văn hóa dân tộc được hồi sinh tái tạo và truyền giao.
Lễ hội chính là bảo tàng sống, bảo tàng tự nhiên về văn hóa dân tộc. Trong lễ hội các giá trị văn hóa truyền thống được sáng tạo theo ý tưởng phong phú của người dân, nhờ đó mà lễ hội tác động mạnh mẽ và sâu sắc vào đời sống tâm linh, hun đúc tâm hồn, tính cách con người. Trong Lễ hội chùa Ông các giá trị văn hoá truyền thống được sáng tạo theo ý tưởng phong phú của người dân, nhờ đó mà lễ hội có tác động mạnh mẽ và sâu sắc tới đời sống tâm linh, vào việc hun đúc tâm hồn, tính cách con người. Cũng chính vì lễ hội đã ăn sâu vào trong tâm thức của mọi lớp người trong cộng đồng làng xã, mỗi người để trong mình một phần ký ức về lề hội nên nó mới có sức sống mãnh liệt đến như vậy. Lễ hội chùa Ông cũng đã thể hiện đúng tâm tư, nguyện vọng của người dân Tân Quang. Đây là ước vọng bình dị của cư dân nông nghiệp trong việc cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt con người hòa thuận hạnh phúc. Mỗi dịp lễ hội được tổ chức là một lần lễ hội được bảo tồn.
Ngày nay, trong làng xã người Việt nói chung, người dân làng Bình Lương nói riêng, lễ hội và hệ thống các di tích chính trong làng là tâm điểm của cái nôi văn hoá truyền thống. Trong điều kiện đất nước ngày càng phát triển, hội nhập và giao lưu thì Lễ hội chùa Ông với tín ngưỡng thờ Thánh cũng góp phần
làm nhiệm vụ bảo tồn, phát huy bản sắc văn hoá truyền thống của dân tộc.


Lễ hội chùa Ông xã Tân Quag là một lễ hội lớn, góp phần bổ sung sự phong phú và đa dạng của hệ thống lễ hội tiêu biểu nước ta. Lễ hội cung cấp những tư liệu quý giá không chỉ cho các nhà nghiên cứu văn hóa, mà còn là nguồn sử liệu về lịch sử, xã hội, con người, phong tục tập quán của cộng đồng cư dân nơi đây.
Lễ hội là một loại hình sinh hoạt văn hóa cộng đồng phổ biến và đậm đà bản sắc dân tộc, là tài sản vô giá trong kho tàng di sản văn hóa phi vật thể, làm giàu và phát huy giá trị nền văn hóa dân tộc. Lễ hội chùa Ông phản ánh một phần lịch sử, bảo lưu những giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời cho thấy được sự sáng tạo văn hóa của nhân dân trong diễn trình lịch sử.
Thông qua lễ hội, chúng ta thấy được tính cố kết cộng đồng, sự trao truyền những giá trị lịch sử, văn hóa cho các thế hệ kế tiếp, khơi dậy lòng tự hào của cộng đồng với những giá trị văn hóa truyền thống, giá trị lịch sử, hun đúc hình thành nên ý thức quốc gia, dân tộc.


Lễ hội chùa Ông, xã Tân Quang, huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên có vai trò rất lớn trong đời sống cộng đồng dân cư cũng như trong phát triển kinh tế, xã hội, giáo dục văn hóa truyền thống cho nhân dân trong vùng cũng như trong cả nước. Đồng thời, khơi dậy tinh thần yêu quê hương đất nước, lòng tự hào về tổ tông, giáo dục truyền thống “uống nước nhớ nguồn”, “ăn quả nhớ kẻ trồng cây”. Từ đó nâng cao ý thức cộng đồng, củng cố tính cộng cảm, gắn bó, phát huy tình đoàn kết, tương thân, tương ái giúp đỡ lẫn nhau trong mọi hoàn cảnh.
Lễ hội chùa Ông có sức sống trường tồn trong đời sống tinh thần của người dân xã Tân Quang trải qua nhiều thế hệ. Qua tư liệu phỏng vấn, hầu hết các ý kiến từ những người cao tuổi đến những người trẻ tuổi đều trả lời rằng, họ rất phấn khởi và háo hức mỗi khi làng chuẩn bị mở hội. Mỗi khi đến hội làng mọi người đều vui vẻ phấn khởi và tự nguyện tham gia lễ hội. Mỗi người đều được tham gia một phần việc của lễ hội và họ coi đó là nhiệm vụ và là niềm vinh dự cần làm, được tham gia lễ hội là được phúc, được lộc cho bản thân và gia đình. Ông Đỗ Đức Ân cho biết: “Chúng tôi thấy rất phấn khởi khi chuẩn bị đến Lễ hội chùa Ông. Mỗi khi đến lễ hội, chúng tôi huy động con cháu phải tham gia hết, thanh niên thì khiêng kiệu, người cao tuổi ra giúp việc nhà chùa, ai cũng hồ hởi tham gia lắm chứ không phải gượng ép đâu nhé!”. Khi hỏi về cảm nghĩ được nhận lộc của Phật hay Thánh, các ý kiến đều cho rằng họ cảm thấy mãn nguyện, thoải mái, tin tưởng rằng năm đó sẽ làm ăn suôn sẻ, mạnh khỏe, mưa thuận, gió hòa. Đối với cư dân địa phương thì trong đó còn có cả sự tự hào về quê hương.
Lễ hội chùa Ông không chỉ là điểm đến sinh hoạt văn hoá tín ngưỡng, hưởng thụ và tham gia diễn xướng văn hoá dân gian của cộng đồng dân cư chủ thể văn hoá nơi đây mà còn là điểm đến của nhiều du khách thập phương trong và ngoài nước. Cùng với nhiều di sản văn hóa vật thể trong xã, Lễ hội chùa Ông luôn hấp dẫn, thu hút dông đảo du khách thập phương đến tham dự. Đây chính là tiềm năng để góp phần phát triển du lịch địa phương. Đồng thời, những người phục vụ các dịch vụ khác trong lễ hội thì cho rằng, sự phát triển của lễ hội đã làm tăng thu nhập, cải thiện đời sống cho người dân, kinh tế địa phương phát triển. Có thể nói đối với nhân dân làng Bình Lương xưa kia hay hiện tại Lễ hội chùa Ông gắn liền với tín ngưỡng liên quan đến Từ Đạo Hạnh tại Hưng Yên là một liều thuốc bổ tinh thần giúp người dân lấy lại tinh thần chuẩn bị cho một mùa sản xuất mới.
Năm 2001, di tích chùa Ông được xếp hạng di tích cấp Quốc gia. Điều đó càng khẳng định giá trị to lớn của Lễ hội chùa Ông đối với người dân địa phương và du khách thập phương. Lễ hội chùa Ông thực sự có vai trò vô cùng quan trọng, ảnh hưởng tích cực đến đời sống sinh hoạt văn hoá tín ngưỡng của cư dân địa phương. Lễ hội là nơi để nhân dân địa phương gửi gắm niềm tin, niềm mong ước cho mưa thuận gió hoà, mùa vụ bội thu. Do vậy, lễ hội đã đáp ứng được nhu cầu sinh hoạt văn hoá tinh thần, là phần không thể thiếu trong đời sống văn hoá tín ngưỡng của cộng đồng dân cư nơi đây. Dù đã trải qua rất nhiều biến cố thăng trầm của lịch sử, song vai trò của di tích liên quan đến Từ Đạo Hạnh nói chung và lễ hội tại di tích thờ Đức Thánh Từ nói riêng vẫn giữ được vị trí quan trọng trong đời sống tâm linh, tín ngưỡng của Nhân dân trong vùng đất Bình Lương, là một “điểm tựa tinh thần” cho người dân.
HTMLText_EDC4BAA0_F523_2D0A_41D4_D6ECB18C2077.html =


Lễ hội Chùa Ông


Lễ hội chùa Ông được tổ chức tại di tích chùa Ông, xã Tân Quang, huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên. Xã Tân Quang hiện nay gồm có 8 thôn: Cự Dũng (làng Rổ), Bình Lương, Ngọc Đà (làng Đìa), Thọ Khang, Nghĩa Trai, Ngọc Loan (làng Son), Tăng Bảo (làng Gạo), Chí Trung và 2 khu phố Dầu, khu Địa Chất (Tài Chính).
Thời Hùng Vương dựng nước, vùng đất Tân Quang ngày nay thuộc bộ Vũ Ninh. Trong suốt 1000 năm Bắc thuộc và chống Bắc thuộc, vùng đất này thuộc quận Giao Chỉ. Thời Lý, khu vực này thuộc quận Gia Lâm. Các đời sau kế tiếp còn mang tên gọi là lộ Bắc Giang, Kinh Bắc, Bắc đạo. Đến năm Quang Thuận thứ 10 (1469) triều vua Lê Thánh Tông điều chỉnh địa giới và lấy tên gọi là trấn Kinh Bắc. Năm Minh Mệnh 12 (1831) cùng với việc định lại bản đồ, thống nhất tên gọi các đơn vị hành chính, thôn Bình Lương lúc này thuộc xã Đình Loan, tổng Nghĩa Trai, huyện Gia Lâm, phủ Thuận An, tỉnh Bắc Ninh. Năm Tự Đức (1862) đổi thành phủ Thuận An, tỉnh Bắc Ninh. Năm 1891, Tân Quang thuộc huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên.
Ngày 28/11/1948 Chủ tịch nước ra sắc lệnh số 263/SL đưa xã Tân
Quang, huyện Gia Lâm thuộc tỉnh Bắc Ninh nhập vào tỉnh Hưng Yên. Một năm
sau, do yêu cầu tình hình mới, ngày 7/11/1949 Chủ tịch nước ra sắc lệnh số
127/SL đưa huyện Văn Lâm trở lại tỉnh Hưng Yên. Lúc này, xã Tân Quang
thuộc huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên.
Đến tháng 1 năm 1968 tỉnh Hưng Yên hợp với Hải Dương, xã Tân Quang,
huyện Văn Lâm thuộc tỉnh Hải Hưng. Tháng 1 năm 1997 khi tỉnh Hải Hưng tách ra
thì xã Tân Quang, huyện Văn Lâm lại trở về tỉnh Hưng Yên. Ngày 24 tháng 7 năm 1999, Chính phủ ban hành Nghị định 60/1999/NĐ-CP về việc chia huyện Mỹ Văn thành 3 huyện: Mỹ Hào, Văn Lâm và Yên Mỹ. Xã Tân Quang trực thuộc huyện Văn Lâm.
Hiện tại, xã Tân Quang có vị trí địa lý:
- Phía bắc giáp Thị trấn Như Quỳnh, huyện Văn Lâm;
- Phía nam giáp các xã: Nghĩa Trụ và Cửu Cao, huyện Văn Giang;
- Phía đông giáp các xã: Đình Dù, Trưng Trắc, huyện Văn Lâm;
- Phía bắc giáp xã Kiêu Kỵ, huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội.
Xã Tân Quang ngày nay nằm ở phía Bắc tỉnh Hưng Yên, cách tỉnh lỵ Hưng Yên khoảng 50km về phía Bắc. Từ Bưu điện tỉnh Hưng Yên (trung tâm hành chính của tỉnh), du khách đi theo đường 39A đến ngã tư Phố Nối, rẽ trái theo quốc lộ 5 (hướng đi Hà Nội) khoảng 8km là tới địa phận xã Tân Quang, huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên.


Lễ hội chùa Ông là lễ hội truyền thống có từ lâu đời của cộng đồng cư dân thôn Bình Lương, xã Tân Quang, huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên. Lễ hội gắn liền với sự tích về Thiền sư Từ Đạo Hạnh được lưu truyền trong dân gian.
Cũng như bao ngôi chùa khác, chùa Ông là dấu ấn hiện hữu của Phật giáo trên mảnh đất Hưng Yên. Nơi đây ngoài thờ Phật còn là nơi thờ Vua Lý Thần Tông và Thiền sư Từ Đạo Hạnh. Tục truyền rằng: Khi vua Lý Thần Tông đi kinh lý qua vùng đất này gặp lúc trời tối đuốc lại tắt, nhà Vua bèn lệnh cho quân sỹ nghỉ chân tại đây. Thấy nơi đây phong cảnh hữu tình, có thế đất đẹp, người dân lại hiếu nghĩa vì thế nhà Vua đã ban cho Nhân dân giống cây trồng để sản xuất, cây thuốc nam để Nhân dân trồng chữa bệnh. Đặc biệt, chính tay nhà Vua đã cắm đất dựng chùa làm nơi thờ Phật, nơi khuyên răn con người sống hướng thiện. Sau khi nhà Vua băng hà, để cảm tạ ân đức và nhớ ơn người dựng chùa, Nhân dân địa phương đã cung kính lập bài vị và thờ Ngài tại chùa và lấy tên chùa là chùa Ông. Hằng năm tổ chức lễ hội để tưởng nhớ đến công lao to lớn của Ngài và Thiền sư Từ Đạo Hạnh.
Theo thần phả của chùa chép lại bằng chữ Hán đời vua Tự Đức thứ 24
(1871) thời nhà Nguyễn cho biết: Từ Đạo Hạnh ( ?- 1117) tên thật là Từ Lộ,
tên pháp hiệu là thiền sư Đạo Hạnh, người làng An Lãng, huyện Vĩnh Thuận
(tức là làng Láng, xã Hoàn Long, Hà Nội), làm thầy cúng ở chùa Thiên Phúc,
núi Phật Tích (Chùa Thầy ngày nay). Cha là Từ Vinh, làm tăng quan Đô sát
nhà Lý hay vào chơi ở làng An Lãng rồi làm nhà ở đấy. Sau lấy vợ ở làng An
Lãng mới sinh ra Từ Đạo Hạnh. Lúc bé, Đạo Hạnh hay chơi bời nhưng vẫn có
trí học. Ông kết bạn với Phi Sỹ, Phan Ất, Lê Toàn. Ông thường vẫn chăm đọc
sách vào ban đêm nhưng ngày thì đàn sáo. Cha ông thường mắng là biếng học
nhưng khi biết ông hay học về đêm thì thôi không mắng nữa.
Về sau, Từ Đạo Hạnh thi đỗ khoa Bạch Liên dùng phép thuật đánh phản
nhà Diên Thành Hầu. Diên Thành Hầu nhờ phù thuỷ là người Đại Điên, dùng
phép thuật đánh chết cha Từ Đạo Hạnh, đem quăng xác xuống sông Tô Lịch.
Đạo Hạnh học phép thuật tìm cách báo thù cho cha. Ông tìm đường sang Ấn
Độ học đạo Phật nhưng khi qua núi Kim Sỹ, đường đi hiểm trở ông lại quay
về. Ông vào núi Phật Tích kết thành hội Bạch Liên, học thần thông ngũ giáo,
ngày nào cũng tụng đại bi và niệm cầu thần chú, đêm nào cũng niệm 18 vạn lần
rồi mới ngủ. Khi đạo phép đã thành có thể báo thù được cho cha ông mới làm
lễ Phật xin trở về và nhờ vào tài phép của mình ông đã báo được thù cho cha.
Về sau, Đạo Hạnh suýt bị hại vì pháp sư Giác Hoàng, may nhờ có Sùng
Hiền Hầu cứu mới thoát. Để đền ơn đó, về sau ông đã xuống đầu thai làm con
Sùng Hiền Hầu (Sùng Hiền Hầu là em trai của Vua Lý Nhân Tông). Vua Lý
Nhân Tông không có con trai mới lập con trai của Sùng Hiền Hầu lên làm Vua lúc 12 tuổi tức Tương truyền, Vua Lý Thần Tông là kiếp sau của Từ Đạo Hạnh. Sử cũ
cũng chép Từ Đạo Hạnh hoá thân trút xác ở chùa Núi- Thạch Thất- Hà Tây
(nay là núi Phật Tích). Theo “Thế thứ các triều Vua Việt Nam” viết:
"Lý Thần Tông tên thật là Lý Dương Hoán, cháu gọi Vua Lý Nhân Tông
là bác ruột. Thân sinh của Vua là Sùng Hiền Hầu (em ruột Lý Nhân Tông),
thân mẫu là Đỗ Phu Nhân (không rõ tên). Đến tháng 1 năm Kỷ Dậu (1129),
Sùng Hiền Hầu được tôn làm Thái Thượng Hoàng, Đỗ Phu Nhân được tôn làm
Thái Hậu, nhưng đó chỉ là hư vị chứ không có thực quyền”.
Vua sinh tháng 6 năm Bính Thân (1116), đến năm Đinh Dậu (1117) thì
được Lý Nhân Tông nhận làm con nuôi. Vua lên ngôi cuối tháng 12 năm Đinh
Mùi (1127) ở ngôi 10 năm, mất ngày 26/9 năm Mậu Ngọ (1138), thọ 22 tuổi.
Trong thời gian 10 năm ở ngôi, Lý Thần Tông đã đặt 2 niên hiệu, đó là: Thuận
Thiên (1128- 1132) và Thiên Chương Bảo Tự (1133- 1138).
Theo thần tích của chùa Ông do Viện nghiên cứu Hán Nôm lưu giữ và
dịch thuật có ghi: “Thời bây giờ Vua Lý Thần Tông đi kinh lược chiêm ngưỡng
dân tình, xem đời sống của nhân dân ra sao. Vua thấy nhân dân đói khổ, lấy
rau má cho dân trồng. Và nhà Vua đã cắm đất xây dựng chùa cho nhân dân thờ tại thôn Bình Lương, xã Tân Quang, huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên ngày nay (tức Chùa Ông ngày nay). Vua Lý Thần Tông ở lại với dân từ ngày 7/3 đến ngày 27 tháng 3 Ngài mới xuất quân đi”.
Như vậy, theo truyền thuyết dân gian cũng như thần tích còn lại của chùa
Ông thì chùa thờ thiền sư Từ Đạo Hạnh và vua Lý Thần Tông tuy hai nhưng
lại là một. Bởi Vua Lý Thần Tông là kiếp thứ hai của Từ Đạo Hạnh.
Lễ hội chùa Ông là lễ hội truyền thống có từ lâu đời. Xưa kia, lễ hội kéo dài từ mồng 6 đến 28 tháng Ba. Lễ hội được tổ chức đến năm 1945 thì bị gián đoạn do chiến tranh và nhiều nguyên nhân khác. Năm 1993, với sự cố gắng của chính quyền, Nhân dân thôn Bình Lương, xã Tân Quang, huyện Văn Lâm cùng sự quan tâm của Đảng và Nhà nước về vấn đề bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống. Lễ hội chùa Ông đã được khôi phục lại sau 48 năm trong sự phấn khởi và vui mừng của chính quyền và nhân dân địa phương. Về cơ bản, lễ hội vẫn bảo lưu được những nghi thức quan trọng của lễ hội xưa như: Lễ rước Vua Lý Thần Tông, rước nước, nghi thức tế lễ,… Tuy nhiên, cũng có một số thay đổi cho phù hợp với đời sống hiện tại. Lễ hội ngày nay được cộng đồng và chính quyền xã Tân Quang cùng nhà chùa tổ chức từ ngày mồng 6 đến ngày mồng 9 tháng 3 (âm lịch) hằng năm.


Công tác chuẩn bị
Trước khi diễn ra lễ hội, toàn bộ không gian diễn ra lễ hội đều được nhà chùa và nhân dân trong làng dọn dẹp, trang hoàng lộng lẫy. Các con đường làng đoàn rước đi qua đều cắm cờ Phật, cò thần và cờ Tổ quốc, tạo không khí tươi vui trước những ngày làng mở hội. Các phần việc khác đều được phân công cho mọi người sửa soạn, lắp ghép các kiệu rước. Xưa kia, lễ hội kéo dài từ mồng 6 đến ngày 28 tháng 3 (âm lịch). Trước ngày hội, làng đã cắt cử người ra chùa cùng với ông thống - người trông coi chùa thường xuyên để quét dọn và cắm cờ vào các lỗ đá trên sân.
Theo thông lệ , chính quyền địa phương tổ chức họp thành lập ban tổ chức lễ hội, phân công các bộ phận chuẩn bị nhân lực, vật lực (dụng cụ, trang thiết bị phục vụ lễ rước như quần áo, đồ thờ, kinh phí, kiệu rước,...) phục vụ lễ hội. Các tiểu ban phục vụ lễ hội cũng được thành lập gồm đại diện của chính quyền địa phương, các tổ chức chính trị xã hội như: Đoàn Thanh niên, hội Phụ nữ, hội Cựu chiến binh, hội Người cao tuổi, học sinh các trường học, hội đồng niên,… Các đoàn thể này trên cơ sở nhiệm vụ sẽ tiến hành phân công cho từng cá nhân trong tổ chức của mình. Nguồn kinh phí tổ chức lễ hội phần lớn do chính quyền địa phương đảm nhiệm cùng với sự công đức của Nhân dân và nhà chùa.
- Tiêu chuẩn chọn lựa người tham gia lễ rước
+ Giai kiệu (hay còn gọi là phù giá): Những người được chọn để rước kiệu và nhang án là những giai làng khoẻ mạnh, gia đình không có tang. Trang phục của các trai kiệu là mặc áo đỏ viền vàng, quần đỏ, thắt lưng vàng, đầu chít khăn đỏ.
+ Những người cầm cờ: Là những thành viên của đội tế nữ với trang phục áo dài tết truyền thống màu vàng, đầu đội khăn kim tuyến, thắt lưng, chân đi hài thêu.
+ Những người chắp sự, giai cờ, giai trống, giai chiêng: là những cụ ông, mặc áo, khăn xếp ngay ngắn, gọn gàng và chỉnh tề.
+ Những người cầm lỗ bộ, bát bửu: là những cô gái chưa có gia đình, mặc áo nậu vàng, đầu chít khăn vàng, thắt lưng màu đỏ bỏ mối ngang hông.
+ Đại Lược (người đánh trống cái): Là người có uy tín trong làng, am hiểu nghi thức đánh trống, tuổi ngoài 50, có sức khỏe. Trang phục áo the khăn xếp. Đại lược là người đánh trống lệnh trong cuộc rước.
+ Tổng cờ: Tổng cờ là nhân vật chủ chốt tạo nên sự thành công của nghi lễ “phất cờ” độc đáo trong lễ hội chùa Ông, nên được lựa chọn rất kỹ càng. Là những người từ 40 tuổi trở lên, khoẻ mạnh. Trang phục của tổng cờ áo đỏ, cân đai rõ ràng, trên áo thêu bối tử, hình rồng, chân đi hia thêu họa tiết hình rồng.
- Lễ mộc dục (lễ khai quang tẩy uế)
Đây là phần nghi lễ được thực hiện trước tiên trong diễn trình lễ hội. Nghi
lễ được thực hiện nghiêm ngặt, bài bản thể hiện lòng thành kính với Đức Phật và vị Thánh được thờ tại di tích. Ngoài ra buổi lễ được tổ chức với ý nghĩa xin phép Thánh cho mở cửa cung, mời Thánh về chứng giám lòng thành kính của dân làng khi mở hội. Công việc này thường do sư trụ trì chùa cùng các bô lão do làng lựa chọn đảm nhiệm. Những người được chọn phải có phẩm chất đạo đức, gia đình khá giả, còn đủ song thân. Xưa kia, để có thể tiến hành công việc này chu đáo, cẩn thận nhà chùa và dân làng đã phải tổ chức rước nước từ giếng làng về lấy nước làm lễ bao sái vào ngày mồng 6 tháng 3 (âm lịch).
Ngày nay, nước dùng để làm lễ mộc dục được nhà chùa và dân làng lấy ngay tại giếng chùa, sau đó đun sôi hòa cùng với ngũ vị hương. Lễ mộc dục được thực hiện từ trong cung thờ Thánh rồi ra bên ngoài các tòa. Sư trụ trì dùng một tấm vải đỏ nhúng vào nước đã được rước về rồi lau nhẹ nhàng, thận trọng. Trong lúc lau tượng mọi người đều thành kính, cẩn trọng, tỷ mỷ. Sau khi lau xong sẽ tiến hành bao sái hệ thống tượng Phật cùng các đồ tế khí ở bên ngoài.
Ngoài ra, chiều ngày mồng 5 tháng 3 dân làng và nhà chùa còn tiến hành bao sái và chồng các kiệu rước để sáng ngày mồng 9 tháng 3 tổ chức rước kiệu Thánh đi tuần du xung quang làng.


Diễn trình lễ hội
* Ngày mồng 6 tháng 3: Tổ chức tế lễ khai hội (mở cửa chùa)
Mở đầu lễ hội vào sáng sớm ngày mồng 6 tháng 3, cửa cung Thánh đã mở, một mâm cỗ chay gồm: cau, trầu, oản xôi, chuối,.... được sư trụ trì và các cụ bô lão trong làng đưa vào trong Hậu cung thắp hương. Sau bài khấn của sư trụ trì chùa xin cáo yết Đức Phật và Đức Thánh cho dân làng được mở hội. Đúng 8 giờ 30 phút, đội tế nam trong trang phục mũ áo chỉnh tề làm lễ tế Thánh tại chùa. Đội tế gồm 14 thành viên được phân công như sau:
- Chủ tế: 1 người.
- Bồi tế: 3 người.
- Đông xướng và Tây xướng: 2 người.
- Củ soát: 2 người.
- Thượng hương: 2 người.
- Tiến tửu: 2 người.
- Chuyển chúc/đọc chúc: 1 người.
- Ẩm phước: 1 người.
Sau khi chỉnh tề, lúc này hiệu trống nổi lên ba hồi, phường bát âm tấu những điệu nhạc vui nhộn. Bắt đầu vào cuộc tế (khởi sự tế) ông Đông xướng, xướng:
- Cổ sơ chung cổ: đánh trống, đánh chuông hồi thứ nhất.
- Cổ tái chung cổ: đánh trống, đánh chuông hồi thứ hai.
- Cổ tam chung cổ: đánh trống, đánh chuông hồi thứ ba.
- Nhạc sinh cử nhạc: phường bát âm nổi nhạc lên.
Đông xướng, tiếp tục xướng một loạt tên các công việc của buổi tế. Đội tế tế sắp xếp đội hình ở hai bên bắt đầu tiến ra, toàn ban tế hàng ngũ chỉnh tề, các chấp sự ai phụ trách việc gì thì phải chăm chú giữ việc ấy. Tiếp tục theo tiếng xướng của Đông xướng, chủ tế và chấp sự, đều đi đến chỗ giá để chậu nước trên có treo một cái khăn, chủ tế và chấp sự rửa tay, lau tay vào khăn, người làm nhiệm vụ củ soát đi vào nội điện để xem xét lại các đồ lễ có được thành kính và còn thiếu gì không, kiểm tra xong lại lui trở ra.
Người xướng tiếp tục xướng “bồi tế viên tựu vị”; hai người bồi tế bước vào đứng ở hàng chiếu dưới, sau đó chủ tế theo lời xướng “tế chủ quan tựu vị” vào chiếu của mình, người xướng tiếp tục xướng “thượng hương”, chấp sự ra án thư, bỏ trầm vào lư hương để đốt, lúc này chủ tế lên chiếu trên, người cầm lư hương mang vào đặt ở giữa hương án ba gian (trong hậu cung) xong lui ra đi xuống chiếu dưới. Chủ tế phải tuân theo nguyên tắc “xuất á, nhập á”, “xuất á” nghĩa là khi ở chiếu chủ tế bước ra thì phải đi thẳng rồi rẽ sang bên tay trái, bước khi gãy khúc như nét chữ á, “nhập á” nghĩa là khi trở lại chiếu mạnh bái, từ chỗ phải đi sang bên trái, rồi quay một vòng, để không lúc nào quay lưng vào chính giữa bàn thờ, sau khi quay rồi mới đi thẳng về chiếu chủ tế.
Sau lễ dâng hương là đến lễ dâng rượu, lễ này được dâng làm ba lần gọi là “tam tuần”, các động tác và công việc vẫn được thực hiện tuần tự theo lời xướng của hai ông Đông xướng và Tây xướng.
Khi Đông xướng, xướng “hành sơ hiếu lễ”: Đây là lễ dùng rượu lần đầu, những người chấp sự ra chỗ để án thư để nậm và đài rượu, mở khăn phủ ở trên và bê đài đựng rượu lên. Chủ tế bước lên chiếu nhất và những người chấp sự bưng nậm và đài rượu cũng từ từ đứng lên theo. Chủ tế quỳ xuống và rót rượu ra chén, các chấp sự cầm đài rượu nâng lên và dâng rượu đi hai bên, vòng hai tay nâng cao đài rượu ngang mặt, đi vào nội điện (ở đó đã có sẵn hai người trong ban hành lễ đứng để đón đồ lễ đặt lên ban thờ) sau đó quay trở ra, các bước đi vào dâng rượu phải thực hiện theo nhịp trống và nhịp chuông. Chủ tế và bồi tế vẫn phải phục quỳ ở phía ngoài, khi các chấp sự dâng rượu xong đi ra mới được đứng lên.
Sau tiến tửu lần thứ nhất người chuyển chúc văn và đọc chúc văn ra án thư kính cẩn bưng văn tế ra. Chủ tế, bồi tế và người bưng chúc, người đọc chúc cùng quỳ cả xuống, người bưng chúc chuyển chúc văn tế cho chủ gian giữa, tế chủ cầm lấy vái một vái rồi mới đưa cho người đọc văn tế để đọc. Đọc xong tế chủ và bồi tế phủ phục/đứng lên lễ ba lễ và lui xuống chiếu dưới.
Tiếp theo là tuần rượu thứ hai, gọi là “hành á hiến lễ”, tuần rượu thứ ba gọi là “hành chung hiến lễ”, cũng được diễn ra thứ tự như tuần rượu đầu. Kết thúc ba lần dâng rượu, theo lời xướng hai vị ẩm phước vào nội điện mỗi người bưng ra một mâm bồng trên có một chén rượu và một khay trầu, đặt trước mặt chủ tế, chủ tế quỳ xuống làm lễ thụ lộc gọi là “ẩm phước” và “thụ tộ” (thụ lộc rượu và trầu). Chủ tế bưng chén rượu vái rồi lấy tay áo che miệng uống một hơi hết ngay, sau đó lại cầm khay trầu vái rồi ăn 1 miếng trầu. Theo quan niệm đây là các thần ban thưởng cho chủ tế. Vì vậy, chủ tế phải hưởng lộc ngay trước mặt thần mới là cung kính. Thụ lộc xong chủ tế và bồi tế cùng lễ tạ bốn lễ.
Đến phần “hoá chúc”: Người chuyển chúc và người người đọc chúc bưng ra đứng vào hàng của tế chủ, tế chủ quỳ xuống, người bưng chúc đưa chúc cho tế chủ, tế chủ cầm lấy vái rồi đưa cho người đọc, người đọc chúc bóc văn tế ra khỏi giá chúc, đồng thời gập mặt chữ ra ngoài đốt đi (khi gấp văn tế phải khéo để khi đốt vào chậu thau, văn tế phải cháy từ trên xuống đến hết mà không bị đổ).
“Lễ tất”: tế chủ và bồi tế đều vái và bước ra ngoài từ từ đi vào hai bên chùa, lúc này Đông xướng xướng tiếp “đồng hành tạ lễ tứ bái”, tất cả chấp sự xếp hàng vào các chiếu của gian giữa lễ tạ bốn lễ. Sau lời xướng “tái hoàn tả hữu vu”, tất cả đều vái một vái xong rồi bước ra ngoài chiếu thành hai hàng theo nhịp trống, nhịp chuông và tiếng nhạc của ban nhạc kết thúc buổi tế. Trong lúc tế, những lúc dùng hương, dâng rượu, đốt văn tế phường bát âm đều phải cử nhạc, các hành động trong khi tế đều được làm theo tiếng trống, tiếng chiêng. Mỗi một lần tế như vậy thường kéo dài chừng gần hai tiếng. Trong quá trình thực hiện nghi lễ tế Thánh tại chùa, tất cả những hoạt động bên trong nội tự chùa đều được dừng lại để thể hiện sự trang nghiêm và lòng thành kính của dân làng đối với Đức Thánh.
Buổi chiều cùng ngày, dân làng, nhà chùa và các hội đồng niên tiếp tục chuẩn bị những công việc cho những ngày làng mở hội như: chuẩn bị lễ vật, trang hoàng các kiệu rước,....
Theo các cụ cao niên trong làng kể lại: Xưa kia, vào sáng sớm ngày mồng 6 tháng 3, dân làng thường rước kiệu đi lấy nước về làm lễ mộc dục và thờ cúng quanh năm. Không giống như hầu hết đám rước khác (thường ra ngã ba sông gần nhất để lấy nước về làm lễ), đoàn rước nước của thôn Bình Lương khởi kiệu từ chùa, đi theo con đường làng uốn khúc quanh co đến làng Chí Trung (xã Tân Quang) để lấy nước tại một chiếc giếng cổ trong làng. Tương truyền, khi Từ Đạo Hạnh đi từ chùa Thầy về Bình Lương, qua Kiêu Kỵ thấy khát nước, Ngài dậm chân thành giếng để lấy nước uống. Vì vậy, hằng năm dân Bình Lương đều đến lấy nước ở giếng về cúng Thánh. Với người dân ở hai làng Bình Lương và Kiêu Kỵ, giếng này là một dấu tích linh thiêng, bởi vậy, trong cuộc sống thường ngày, không bao giờ họ dám lấy nước ở đó về dùng. Ta có thể thoáng thấy sự tương đồng về ý nghĩa của việc Đạo Hạnh dậm chân thành giếng nước, với chi tiết Man Nương cắm chiếc gậy được sư Khâu Đà La trao cho để lấy nước mỗi khi trời đại hạn - một hình thức cầu nước của cư dân nông nghiệp vào thời điểm hạn hán. Điều đó cho thấy vai trò quan trọng của Từ Đạo Hạnh trong đời sống tinh thần của cộng đồng cư dân thôn Bình Lương - những người nông dân trồng lúa (nước). Bên cạnh đó, nghi thức rước nước, nước ngoài được rước về để làm lễ mộc dục đây còn là một nghi thức, Nhân dân muốn cầu cho mưa thuận gió hòa để cấy cầy thuận lợi, đặng lấy đầy bát cơm.
Đi đầu đoàn rước là rồng và lân dẫn đường, phường bát âm, đội cờ (cờ hội, cờ ngũ sắc, phướn nhà Phật) do các bà, các cô phụ trách, hương án, kiệu chóe nước. Đan xen là bát bửu, kiếm thờ, phường bát âm cùng đông đảo Nhân dân và du khách thập phương tạo nên một đội hình rước uy nghi, hoành tráng. Trai kiệu là những tráng đinh, được làng tuyển chọn trong các hội đồng niên vào đội khiêng kiệu với trang phục kiểu binh phục cổ. Đoàn rước sau khi tới giếng cổ giữa làng, sư trụ trì chùa làm lễ xin nước. Lễ vật dâng cúng là vàng, hương, trầu, rượu, mâm xôi thủ lợn và hoa quả. Khi tụng xong bài kinh xin nước, nhà sư dùng chiếc gầu gỗ nhỏ sơn son thả từ từ xuống giếng, múc từng gầu nước đổ vào choé, trên miệng choé có miếng vải đỏ để lọc nước nhằm tăng sức linh và sự tinh khiết. Trong khi nhà sư đang thực hiện nghi thức múc nước, bên ngoài tiếng trống, tiếng chiêng hòa cùng với các bản tấu nhạc của phường bát âm tạo không khí âm vang cả một khu vực. Bên trong các già tiếp tục đọc kinh, kể hạnh, người dự hội dõi theo từng gáo nước được đổ vào chóe. Lấy nước xong, đoàn rước theo đường cũ trở về chùa. Số nước lấy tại giếng cổ giữa làng được chia thành hai phần: một phần được đưa vào cung Thánh đặt lên ban thờ dùng để tế Thánh quanh năm, một phần được sử dụng làm lễ mộc dục cho tượng cùng bài vị Thánh. Xưa kia, trong suốt năm, nếu gia đình nào trong làng có người ốm đau, bệnh tật, người ta lại ra chùa xin nước thánh về làm thuốc.
* Ngày mồng 7 tháng 3: Nhân dân và du khách thập phương về chùa dâng lễ
Buổi sáng ngày mồng 7 tháng 3, Nhân dân và các dòng họ trong làng cùng du khách thập phương về chùa dâng lễ lên ban thờ Đức Phật và Đức Thánh cầu mong một năm may mắn, sức khỏe và bình an.
Buổi chiều cùng ngày, ngoài khu đất trống trước cửa chùa, Ban tổ chức lễ hội tổ chức các trò chơi dân gian: bắt lợn, bịt mắt đạp niêu, cờ tướng, kéo co,... và các hoạt động thể thao vui, khoẻ như: Bóng chuyền, cầu lông. Buổi tối tổ chức giao lưu văn nghệ, các đội văn nghệ khắp nơi tụ hội về đây để biểu diễn, thể hiện tài năng của mình.
* Ngày mồng 8 tháng 3: Tổ chức lễ phất cờ lệnh
Lễ phất cờ lệnh trong Lễ hội chùa Ông xưa kia được làng tổ chức ở ngoài bàn cờ - một khu đất rộng trong làng. Ngày nay, chính quyền và Nhân dân tổ chức ngay tại sân chùa Ông. Sáng sớm ngày mồng 8 tháng 3, dân làng tập trung đông đủ tại sân chùa để thực hiện nghi lễ phất cờ. Đây là nghi lễ độc đáo riêng có tại lễ hội chùa Ông - Bình Lương mà ít nơi nào còn bảo lưu được đến ngày nay. Trước đó, nhà chùa đã cho trải 06 chiếc chiếu cói trên đường chính đạo tại sân chùa để ông tổng cờ thực hiện nghi lễ phất cờ lệnh, trên chiếc chiếu đầu đặt một chiếc bát úp. Sau khi thắp hương lễ Phật và lễ Thánh trước cửa chùa. Tổng cờ trong trang phục màu đỏ, đầu đội mũ quan, tay cầm một lá cờ rộng trên thêu chữ “lệnh” hai mặt, dài sát đất được treo vào một thanh tre dài, chân đi hình chữ bát, khươ chân lên cao hùng dũng theo nhịp chiêng trống bước lên phía trước qua các chiếu, càng bước lên gần chiếc chiếu để chiếc bát thì tổng cờ lại càng nhanh chân hơn. Khi bước lên đến chiếu 6, tổng cờ dùng chân đá văng chiếc bát úp ra ngoài và thực hiện nghi lễ phất cờ. Ông tổng cờ cầm cờ lệnh phất tròn sang bên trái 3 lần và phất ngược trở lại sang bên phải 3 lần. Nghi lễ phất cờ lệnh trong lễ hội được thực hiện lần lượt ba lần như vậy. Trong khi phất cờ phải làm sao cho cho cờ lượn tròn và không bị quấn lại. Động tác này đòi hỏi người phất không chỉ có kỹ thuật mà phải là người có sức khỏe. Lá cờ khi phất luôn mang màu đỏ, bởi màu đỏ là màu của sinh khí, khi phất là biểu hiện sinh khí vần vũ trên bầu trời rồi tràn xuống trần gian. Người dân nơi đây quan niệm, nếu cờ múa càng đẹp và càng lâu, chiếc bát sứ do ông tổng cờ đá văng ra ngoài vỡ vụn thì chắc chắn năm đó sẽ phong đăng hòa cốc, dân trong làng gặp được nhiều may mắn, làm ăn thuận buồm xuôi gió.
Sau lễ phất cờ lệnh, đội tế nữ làng Bình Lương tiến hành nghi thức tế Thánh tại chùa. Đây cũng là một trong những nghi lễ thiêng liêng và điểm nhấn trong Lễ hội chùa Ông. Trong không khí ấm áp của tiết trời mùa xuân, dưới mái chùa rêu phong, cổ kính theo nền nhạc của phường bát âm, đội tế nữ quan trong bộ áo dài tế lễ truyền thống, khăn thêu kim tuyến, chân đi hài duyên dáng, uyển chuyển đã thành kính thực hiện các nghi thức như dâng hương hoa, trà, rượu, quả và đọc chúc, hóa chúc lên Đức Thánh.
Buổi chiều ngày mồng 8 tháng 3, dân làng tổ chức giã bánh giày. Nguyên liệu dùng để làm bánh dày được dân làng chuẩn bị là gạo nếp cái hoa vàng đã được ngâm 8 đến 10 tiếng trước đó. Gạo này được vo và đãi cẩn thận, sau đó dân làng phải thổi lửa đồ xôi nếp cho đến khi đủ độ để giã được bánh dày. Sản phẩm sau khi hoàn thành phải đạt tiêu chí về thẩm mỹ, bánh giày phải đảm bảo dẻo, mịn, trắng đều, bóng, bánh tròn, nhuyễn, thành cao và không bị khô mặt. Bánh sau khi được hoàn thiện, nhà chùa đem lên dâng Thánh và Đức Phật. Một phần còn lại được đặt lên các kiệu long đình tại chùa để rước quanh làng vào sáng ngày mồng 9 tháng 3 trong cùng lễ rước Đức Thánh. Có thể thấy, đây là một hình thức báo công và tạ ơn Thánh đã phù hộ, ban cho mưa thuận gió hoà sau một năm cày cấy và được mùa. Đồng thời, là hoạt động văn hóa có ý nghĩa sâu sắc, mang đậm nét truyền thống của dân tộc, thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, là dịp để tuyên truyền, giới thiệu, quảng bá rộng rãi những giá trị văn hóa mảnh đất Hưng Yên địa linh nhân kiệt đến đông đảo Nhân dân và du khách thập phương. Bánh sau khi được dâng lên ban thờ Phật và Thánh sẽ được nhà chùa tán lộc chia cho dân làng và người dự hội.
Xưa kia, công việc giã bánh giày được diễn ra vào sáng ngày mồng 8 tháng 3 tại các giáp trong làng. Đến ngày mồng 9 tháng 3, bốn cỗ kiệu với đội hình tương tự như buổi rước nước, nhưng có thêm hai đôi lọng lớn che kiệu đi từ chùa vào làng. Gần giữa làng có một khu đất rộng, mỗi giáp đã dựng một bệ thờ lớn, bên trên có vòm cuốn nên nhìn như một ngôi miếu nhỏ (đây là nơi mỗi gia đình trong giáp khi có việc vui buồn đều mang lễ vật đến thắp hương, rồi đem về nhà ông đương cai năm đó để chia phần). Trên bệ thờ, mỗi giáp đã đặt những mâm bánh dày, trên mâm là 1 chiếc bánh lớn bằng cái mâm và 12 chiếc nhỏ hơn do đương cai năm đó làm dâng Thánh. Chiếc bánh lớn chính là biểu tượng của mặt trời và những chiếc còn lại là những tinh tú quanh mặt trời. Ngoài ra, con số 12 như còn tượng trưng cho sinh lực sẽ chảy đều để đem hạnh phúc đến cho thế gian trong suốt 12 tháng. Bánh được rước lên kiệu và đưa về chùa trong tiếng trống chiêng rộn rã, người dân bàn tán, xuýt xoa về các mâm bánh đẹp. Về đến chùa, 4 cỗ kiệu đều đặt trên thạch sàng trước cửa chùa để thi. Mâm bánh nhất sẽ được dâng lên cúng Thánh. Và, dù giải thưởng chỉ là trầu cau “thừa lộc Thánh” cùng một vuông vải đỏ hoặc có thêm bánh pháo, nhưng lại có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với người dân về mặt tinh thần, bởi họ cho rằng, giáp nào được giải thì cả năm đó, dân trong giáp sẽ mạnh khoẻ, thịnh vượng và may mắn. Ba mâm bánh còn lại sẽ được dâng cúng ở các ban thờ khác. Sau lễ tế, bánh sẽ được chia cho mọi thành viên trong làng theo thứ bậc và tuổi tác, thường thì người được ưu tiên lĩnh cả chiếc bánh sẽ là đương cai của năm sau. Mọi người đều hoan hỉ dù phần bánh được chia không nhiều, nhưng đó là lộc của thánh và tin rằng, sẽ có một vụ mùa bội thu.
Buổi tối ngày mồng 8 tháng 3, nhà chùa tổ chức làm lễ phong y, bao sái và thay mũ áo cho Đức Thánh. Đây là một nghi thức tâm linh quan trọng, thường được thực hiện bởi các nhà sư trong chùa. Đầu tiên, nhà sư trụ trì chùa dâng lễ, thắp hương và tiến hành công việc một cách chu đáo. Tiếp theo, bắt đầu thực hiện lễ phong y từ ngoài vào trong. Bài vị của Đức Thánh được lau bằng nước ngũ vị hương và khăn sạch. Áo mũ của Đức Thánh sau khi phong y sẽ được các nhà sư làm sạch, chỉnh trang gọn gàng, chỉnh tề rồi mặc lại như cũ cho Thánh.
Sau khi lễ phong y kết thúc, ngoài sân chùa diễn ra hội thả đền hoa đăng với sự tham gia của đông đảo các Phật tử và Nhân dân trong làng cùng du khách thập phương. Theo ý nghĩa dân gian thì hoa đăng có nghĩa là đèn hoa. Hoa đăng được thắp sáng nhằm mục đích tôn vinh những giá trị tinh thần, giá trị tâm linh và văn hóa của người Việt Nam vào những ngày lễ lớn. Thả đèn hoa đăng nhằm cầu nguyện quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, nhà nhà được no ấm, người người được bình an. Đây là một việc làm hữu ích của Ban tổ chức và những người tham gia dự hội.
* Ngày mồng 9 tháng 3: Tổ chức rước kiệu Đức Thánh đi tuần du quanh làng Bình Lương
Ngày mồng 9 tháng 3, trước khi làm lễ rước Thánh đi tuần du bản hương. Đúng 5 giờ 30 phút, nhà chùa và dân làng tổ chức lễ phụng nghinh, rước bài vị Đức Thánh ra bên ngoài tòa Tam bảo chùa. Những người tham gia làm lễ phụng nghinh được làng chọn lựa rất kỹ lưỡng, thông thường là nhà sư trụ trì chùa cùng những thanh niên chưa vợ, khỏe mạnh, có tài có đức, gia đình không có tang, không có điều tiếng xấu được tuyển chọn trong số khoảng 20 trai kiệu tham gia tuyển chọn vào làm lễ. Theo quan niệm của người làng, ai được chọn là vinh dự cho bản thân và gia đình. Trang phục của những thanh niên tham gia rước Thánh ra ngoài là mặc áo đỏ viền vàng, thắt lưng vàng, đầu chít khăn vàng, miệng che bằng khăn nhiễu đỏ gọi là bao hàm. Lần lượt các thanh niên xếp hàng như đã định vào rước Thánh ra bên ngoài tham dự lễ rước tuần du. Những trai làng khi rước, các bước chân được bước theo hiệu lệnh của tiếng trống khẩu.
Tiếp đến vào lúc 6 giờ sáng cùng ngày, đội tế nam thôn Bình Lương tổ chức tế Thánh tại Tiền đường chùa. Nghi thức tế lễ được thực hiện như trong ngày tế mở cửa đền, các bước “cung, bái” (quỳ, vái) ba lần đều được làm theo tiếng hộ của hai ông Đông xướng, Tây xướng và của đội nhạc. Sau các nghi lễ dâng hương, dâng rượu, dâng trầu, ông chủ tế mới đọc văn tế Thánh - văn kể lại sự tích và công ơn của Ngài đối với dân làng. Sau lưng ông là 3 bồi tế phụ giúp những việc cần. Mọi hành động đều diễn ra hết sức kính cẩn và trang nghiêm. Tuy nhiên, vào ngày này trong khi tế có thêm đội tế nam của làng Lê Xá (thị trấn Như Quỳnh) đến tế giao hảo. Trước đây, vào ngày 20 tháng 3 làng Lê Xá còn rước kiệu, trong là bài vị của Thành hoàng làng mình về chầu thánh Từ tại chùa Ông, còn ngày 12 tháng 3, dân thôn Bình Lương lại rước kiệu Thánh lên “chơi” làng Lê Xá. Trải qua thời gian, tục rước giao hảo này đã bị mai một. Sau nhiều năm gián đoạn, nay mối giao hảo hai quê được nối lại nhờ sự nhiệt huyết của các bậc cao niên và Ban Quản lý di tích lịch sử hai làng thông qua việc tế giao hảo giữa hai làng.
Sau nghi lễ tế Thánh, dân làng tổ chức rước kiệu đức Thánh từ chùa đi tuần du bản hương. Đi đầu đoàn rước là đội múa lân, đội cờ, đội trống, phường bát âm, kiệu long đình trên đặt bát hương và bánh dày, kiệu Thánh trên đặt bài vị của Đức Thánh được trang hoàng lộng lẫy. Đan xen là bát bửu, kiếm thờ, đội múa sênh tiền cùng đông đảo Nhân dân và du khách thập phương tạo nên một đội hình rước uy nghi, hoành tráng. Khi kiệu Thánh được rước qua, mỗi ngõ xóm đều được dân làng bày bàn thờ và lễ vật dâng cúng. Đoàn rước đến đình Quản cũ (nay là khu đất thuộc nhà văn hóa thôn Bình Lương) là nơi tôn thờ Thành hoàng làng An Tiếu Đại vương, đoàn rước hạ kiệu cho dân làng làm lễ dâng hương bái yết Đức Thánh. Trong lúc này, người dân làng Bình Lương không ai bảo ai lần lượt chui qua gầm kiệu Đức Thánh với mong muốn cầu cho người đó được vạn sự như ý vì thế già, trẻ, gái, trai, nhất là các em nhỏ ai cũng háo hức chen nhau chui qua gầm kiệu để xin phúc lộc, mong mạnh khoẻ, thông minh và may mắn. Sau khi hoàn tất các thủ tục tại đây, đoàn rước tiếp tục khởi kiệu rước đến cổng làng Bình Lương rồi theo cung đường cũ trở về chùa.
Theo lệ làng, ngày 28 tháng 3 nhà chùa và dân làng mới tổ chức làm lễ tạ khóa, khấn tạ Phật và các vị Thánh đã cho dân làng được tổ chức một khóa hội thành công và mong các vị phù trợ cho dân làng mùa màng bội thu, mọi người trong làng khỏe mạnh, con cháu trong làng học hành giỏi giang, thi cử đỗ đạt,... đồng thời xin cất đi những đồ của nhà Ngài chờ mùa lễ hội năm sau.


- Chùa Ông: Chùa Ông (Bản Tịch tự) tọa lạc trên mảnh đất cao ráo, thoáng mát tại thôn Bình Lương, xã Tân Quang, huyện Văn Lâm. Đây là một ngôi chùa cổ, tương truyền được xây dựng vào thời Lý (1128 - 1138), tôn thờ đức Phật và vị hoàng đế thứ 5 nhà Lý là Lý Thần Tông cùng Thiền sư Từ Đạo Hạnh. Chùa Ông đã được xếp hạng là di tích “Kiến trúc nghệ thuật” cấp Quốc gia năm 2001 (theo Quyết định số 53/2001/QĐ-BVHTT, ngày 28/12/2001 của Bộ Văn hóa - Thông tin, nay là Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch).
Chùa Ông ra đời gắn liền với truyền thuyết về sự hóa thân của thiền sư Từ Đạo Hạnh thành vua Lý Thần Tông. Theo thần tích: Khi vua Lý Thần Tông đi kinh lý qua vùng đất này gặp lúc trời tối đuốc lại tắt, nhà vua bèn lệnh cho quân sỹ nghỉ chân tại đây. Thấy nơi đây phong cảnh hữu tình, người dân lại hiếu nghĩa vì thế nhà vua đã ở lại Bình Lương thêm 20 ngày. Dấu tích của quán mực ngày nay bắt nguồn từ đó. Trong thời gian ở lại Bình Lương, nhà vua đã ban cho nhân dân giống cây trồng để sản xuất, ban hạt giống, cây thuốc nam để Nhân dân trồng chữa bệnh. Đặc biệt, chính tay nhà vua đã cắm đất xây dựng chùa cho nhân dân thờ tự, nơi khuyên răn con người sống hướng thiện. Sau khi vua lý Thần Tông băng hà để cẩm tạ ân đức của người và để ghi lại dấu tích của nhà vua đã về đây, nhân dân địa phương đã cung kính phối thờ ngài tại chùa Bình Lương.
Chùa Ông là công trình kiến trúc cổ, có không gian cảnh quan đẹp, qui mô kiến trúc khá lớn. Các hạng mục công trình được bố trí hài hòa, dàn trải theo trục thần đạo, trên mảnh đất rộng khoảng 14.000 m2, trong đó phần nội tự chiếm khoảng hơn 900 m2. Đây là nơi linh thiêng hiếm có nằm trong khu vực trung tâm vùng Châu thổ Bắc bộ nơi hội tụ, kết tinh và lan tỏa nhiều giá trị của văn hóa của dân tộc trong đời sống cộng đồng xưa và nay. Hiện tại, chùa Ông có bố cục mặt bằng tổng thể “Nội công ngoại quốc” gồm: Tiền đường, Thiêu hương và Thượng điện và các hạng mục công trình phụ trợ. Tất cả các cấu kiện và thành phần kiến trúc tại các hạng mục chính đều được làm bằng gỗ lim vững chắc, kết cấu vì kiểu chồng rường.
Ngày nay, tại chùa còn lưu giữ nhiều hiện vật quý như: Gạch cổ (thời Mạc thế kỷ XVI), 02 tấm bia đá niên hiệu Chính Hoà 24 (1703) và Cảnh Hưng thứ 10 (1749), chuông đồng (thời Lê), đại tự, thần tích (thời Nguyễn), tượng thờ, ngựa thờ, tượng đồng, ngựa đồng, ... Đây là những di sản văn hoá vô cùng quý giá, là nguồn sử liệu quý cho các nhà nghiên cứu khi tìm hiểu về di tích, địa danh và tục thờ Thánh Từ Đạo Hạnh.
Chùa Ông là nơi diễn ra các nghi thức, nghi lễ chính và quan trọng trong Lễ hội chùa Ông.
- Giếng cổ (tại di tích đình Quản xưa): Nằm tại vị trí giữa làng, vào dịp hội làng người dân nơi đây thường tổ chức rước kiệu Thánh qua đây.
Theo lời kể của các bậc bô lão làng Bình Lương, giếng này được giữ đúng tang giếng cổ, nước trong mát quanh năm. Phần cổ giếng được làm từ đá xanh rất đẹp, đặc trưng của loại giếng khơi vùng quê Bắc Bộ. Bên trong giếng, các lớp gạch xếp chồng lên nhau dưới phần cổ giếng, miệng giếng có nắp đậy. Thành giếng cũng là phiến đá cổ nguyên phiến. Có thể nói, chiếc giếng cổ đã trường tồn và chứng kiến những thăng trầm, biến đổi của dân làng. Hiện nay, giếng được giữ gìn, bảo vệ chu đáo cẩn thận bởi những người dân làng Bình Lương.


Sản phẩm vật chất
Sự tồn tại và hiện hữu của ngôi chùa Ông trong không gian văn hóa làng Bình Lương chính là sản phẩm vật chất quan trọng nhất. Những ngôi chùa, đền là môi trường vật chất quan trọng đầu tiên tạo điều kiện cho sự sáng tạo, thực hành và trao truyền những giá trị văn hóa phi vật thể của cộng đồng người dân thôn Bình Lương trong đó có lễ hội. Nhằm bảo tồn và phát huy những giá trị của các di tích (giá trị vật thể và giá trị phi vật thể), trải qua thời gian di tích vẫn luôn được các cấp chính quyền cùng toàn thể nhân dân giữ gìn, bảo vệ. Cùng với đó là các đồ thờ, hiện vật cũng từng bước được các tổ chức cá nhân và khách thập phương cung tiến, bổ sung tôn tạo. Tại các di tích hiện nay còn lưu giữ được một số di vật, cổ vật tiêu biểu có giá trị: ngai và bài vị thờ, hệ thống câu đối, đại tự, kiệu rước, tượng thờ,... Tất cả những hiện vật trên cùng những hạng mục công trình kiến trúc chính là những sản phẩm vật chất vô giá, làm nên những giá trị văn hóa phi vật trong Lễ hội chùa Ông.
Ngoài ra, trong quá trình chuẩn bị và thực hành Lễ hội chùa Ông, những người tổ chức và người dân tham gia lễ hội đã tạo ra nhiều sản phẩm vật chất khác như: Lễ vật, hệ thống đạo cụ, dụng cụ sử dụng trong lễ hội (kiệu, cờ quạt, các đồ tế khí, trống,…), y phục của người tham gia đoàn rước.
5.4.1. Sản phẩm tinh thần
Bên cạnh sản phẩm vật chất là những công trình kiến trúc (ngôi chùa, đình), sản phẩm tinh thần cũng được tạo ra trong suốt quá trình tồn tại của Lễ hội chùa Ông, đó là những nghi thức, nghi lễ các trò chơi dân gian nhộn nhịp của vùng đồng bằng Bắc Bộ hay những câu diễn, xướng vần,... Từ đó, giúp con người tìm lại bản sắc văn hóa dân tộc, được hòa mình trong không khí tưng bừng của lễ hội và được trải nghiệm trong môi trường văn hóa thân quen, được thỏa mãn nhu cầu tâm linh. Đặc biệt, nghi thức rước Thánh trong lễ hội là để cầu cho mưa thuận, gió hòa, mùa màng bội thu, nhân khang vật thịnh, muôn loài sinh sôi, phát triển.


Giá trị lịch sử
Lễ hội chùa Ông cùng với tín ngưỡng thờ Thánh Từ Đạo Hạnh tại chùa Ông và các cùng lân cận như một bảo tàng chứa đựng sự lắng đọng của các lớp văn hóa. Lễ hội là nơi tích tụ những giá trị văn hoá làng xã, thông qua lễ hội
chúng ta thấy được ở đây sự tích hợp của nhiều lớp văn hoá đan xen lẫn nhau. Các lớp văn hóa tích hợp lại là một bằng chứng cho giá trị lịch sử văn hóa của lễ hội này.
Lễ hội chùa Ông là một bằng chứng phản ảnh sự dung hòa giữa việc thờ Phật với việc tôn thờ các vị thần, Thánh bảo hộ các cộng đồng làng xã trong vùng. Đồng thời, Lễ hội chùa Ông còn là một bằng chứng xác nhận việc, ngay từ những năm đầu Công nguyên, Phật giáo và Nho giáo, Đạo giáokhi du nhập vào Việt Nam đã có sự dung hòa, cùng nhau phát triển. Một lớp tín ngưỡng cũng rất đáng quan tâm trong hệ thống các tín ngưỡng dung hoà trong thờ Từ Đạo Hạnh chính là tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên. Đạo thờ tổ tiên vừa tiếp nhận nguồn cội xa xưa của tín ngưỡng nguyên thuỷ (totem giáo), vừa có sức sống trường tồn và có sức vươn tới tiếp cận đời sống hiện đại. Thờ cúng tổ tiên là một hình thái nghi lễ bày tỏ lòng hiếu thảo, lòng thành kính, biết ơn đối với các bậc tiền nhân đã khuất. Lễ hội các di tích thờ Từ Đạo Hạnh cũng giống như nhiều lễ hội khác, được tổ chức trước hết
để báo công với tổ tiên, với Thánh những kết quả của một năm làm ăn, sau là
xin các vị tổ tiên và Thánh thần phù hộ độ trì cho vụ mùa mới. Thông qua những nghi thức, nghi lễ của các tín ngưỡng đó đã thể hiện khát vọng và niềm tin của con người về một cuộc sống thái bình, thịnh vượng, mọi người được no đủ, khoẻ mạnh, mùa màng tốt tươi.
Không chỉ phản ánh đời sống tôn giáo tín ngưỡng của cư dân đồng bằng châu thổ sông Hồng, Lễ hội chùa Ông còn phản ánh quá trình khai phá vùng đất này trong quá khứ. Trong quá trình phát triển, người Việt đã từng bước làm chủ vùng châu thổ theo hướng từ núi dần ra biển. Truyền thuyết cũng như thực tế lịch sử đã cho thấy, sự hình thành vùng châu thổ hạ lưu sông Hồng - còn được gọi là châu thổ trẻ, chính là cuộc chinh phục, khai phá những vùng lầy lội mà trung tâm là Hưng Yên.
Lễ hội chùa Ông tại xã Tân Quang ngày nay cũng đã phản ánh được phần nào tập quán sử dụng nước của cư dân nơi đây. Trong quá trình sản xuất nông nghiệp, về mặt hình thức người Việt sử dụng hai nguồn nước chính là nước sông và nước mưa để trồng lúa nước. Tuy nhiên, những nguồn nước này không phải lúc nào cũng thuận lợi, do vậy phải có những ứng phó phù hợp. Đối với con người nói chúng đặc biệt là đối với những cư dân canh tác lúa nước, nước là một trong những yếu tố quan trọng phục vụ cho đời sống và sinh hoạt, nó quyết định cho sự tồn tại và phát triển của sự sống. Nước là yếu tố tối cần thiết cho sự sinh trưởng của cây cối nói chung và cây lúa nói riêng. Cha ông ta đã từng khái quát: "Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống" - chỉ vậy thôi cũng đã thấy nước có vị trí quan trọng như thế nào trong đời sống cộng đồng. Tuy nhiên, con người cho rằng nước không phải tự nhiên sinh ra mà là do đấng siêu nhiên ban phát. Điều này được thể hiện rất rõ nét trong Lễ hội chùa Ông gắn với tích truyện Thánh Từ giậm chân thành giếng và Nhân dân hằng năm rước nước từ giếng này về để làm lễ mộc dục cho Thánh.


Giá trị cố kết cộng đồng
Lễ hội chùa Ông là nơi cố kết cộng đồng làng xã, là sợi dây liên hệ các cá nhân, gia đình, dòng họ, làng xóm và cả du khách thập phương, tạo nên giá trị tiêu biểu nhất của lễ hội. Lễ hội biểu dương những giá trị văn hóa và sức mạnh của cộng đồng, tạo nên tính cố kết bền chặt của cư dân địa phương. Người dân Bình Lương, Tân Quang ngày nay đến hội để vui chơi nhưng đồng thời cũng là củng cố thêm tình đoàn kết giữa con người với con người, giữa cá nhân với các thành viên trong làng xã. Việc phụng thờ Đức Phật và các vị Thánh tại ngôi chùa Ông trên địa bàn xã là biểu hiện sự cộng cảm của Nhân dân Tân Quang về các hoạt động tâm linh và các sinh họat văn hóa cộng đồng. Trong Lễ hội chùa Ông mọi người đều tham gia trình diễn, sáng tạo và hưởng thụ, tạo nên niềm cộng cảm giữa các thành viên trong làng và sự nhất quán trong việc trao truyền các giá trị văn hóa giữa các thế hệ trong làng, xã. Xưa kia, Lễ hội chùa Ông không chỉ dừng lại ở phạm vi của hội làng mà còn mang tính chất liên làng. Một trong những tiêu chí của lễ hội là tính cộng đồng tuyệt đối, có sự tham gia của cả Nhân dân quanh vùng.
Mỗi khi đến dịp lễ hội, những con người nơi đây dù ở xa quê, đi đâu cũng đều trở về quê hương, về với hội làng với niềm vui đoàn tụ vì lễ hội là của chung, của tất cả mọi người. Về với lễ hội người ta không phân biệt cao thấp, sang hèn mà mọi thành viên tham dự đều bình đẳng như nhau. Nếu như trong đời thường, cuộc sống còn có sự không công bằng trong xã hội, địa vị, quyền lợi trong làng của người này cao hơn người kia thì khi vào hội những điều bất bình đẳng đó không còn tồn tại. Do vậy trong lễ hội, mối quan hệ giữa con người với con người là thân mật, cởi mở và phóng khoáng, các nghi thức, nghi lễ trong lễ hội như một sợi dây dàng buộc, níu kéo, làm cho con người xích lại gần nhau hơn, xóa đi sự xa lạ thường ngày. Từ đó làm nảy sinh những tình cảm yêu thương, gắn bó với quê hương, đất nước và con người.
Trong không khí của ngày lễ hội người ta tạm quên đi những ngăn cách xã hội, những bon chen đời thường để cùng nhau thực hiện những nghi lễ tôn giáo, tín ngưỡng cùng nhau hướng về hội với niềm tin chân thành, cùng thể hiện sự ngưỡng mộ, tôn vinh thành kính đối với thánh, thần để cầu mong cho sự che chở, bảo vệ cho sự bình yên của cộng đồng. Ngày hội ai cũng có thể tham gia các cuộc thi tài, vui hội trong không khí bình đẳng và dân chủ. Những họat động văn hóa tiêu biểu trong Lễ hội chùa Ông như lễ rước Thánh, rước nước hay cuộc thi giã bánh giày đã thực sự thu hút được sự tham gia hưởng ứng của cộng đồng, tạo nên sự cộng cảm giữa các thành viên trong lễ hội, sự nhất quán trong việc trao truyền các giá trị văn hóa giữa các thế hệ, giúp con người giao hòa giữa quá khứ và hiện tại, tạo ra sự cộng hưởng và lan tỏa để mọi người cùng nhau tham gia vào việc tái tạo và sáng tạo ra những giá trị văn hóa.
- Giá trị hướng về cội nguồn
Lễ hội chùa Ông mang giá trị hướng về cội nguồn sâu sắc, ngay ở chính bản thân của lễ hội cũng là sự trở về với cội nguồn, hình ảnh cội nguồn được phản ảnh qua tục thờ cúng Đức Thánh tại một ngôi chùa và thông qua lễ hội của làng, những con người đã sáng tạo ra văn hóa và lịch sử của làng mình. Sự trở về cội nguồn của người dân Tân Quang như là một hình thức trở về, tìm về và khẳng định lại nguồn gốc cộng đồng làng xã và bản sắc văn hóa của riêng mình. Toàn bộ sự tích về Vua Lý Thần Tông (tương truyền là hóa thân của Thiền sư Từ Đạo Hạnh) được khơi dậy, sống lại thông qua toàn bộ diễn trình của Lễ hội chùa Ông, thể hiện đậm nét trong các nghi thức rước nước, rước kiệu, thông qua các hình thức này, con người hiểu rõ hơn nguồn gốc của các vị thần được thờ ở trong làng mình và từ đó họ hiểu và biết đến cội nguồn của cộng đồng. Mặc dù lễ hội ngày nay tại di tích chưa được trọn vẹn như lễ hội xưa nhưng nó đã phản ảnh gần trọn vẹn Lễ hội chùa Ông trong quá khứ. Đây thực sự là một thành công trong quá trình tìm về với cội nguồn tự nhiên của toàn bộ cư dân, cộng đồng nơi đây. Mặt khác, những nghi thức tế lễ trong lễ hội cũng chính là để tỏ lòng biết ơn, thành kính và ghi nhớ công lao che chở, phù hộ dân làng của các vị thần được thờ. Việc tổ chức lễ hội còn góp phần trong việc giáo dục thế hệ hôm nay về truyền thống đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, “ăn quả nhớ kẻ trồng cây”, răn dạy con người biết ăn, ở có nghĩa có tình với tổ tiên, làng xóm, con người phải biết sống tốt hơn và luôn hướng về những điều tốt đẹp trong tương lai, từ đó khơi dậy lòng tự hào dân tộc của mỗi người dân.
- Giá trị cân bằng đời sống tâm linh
Bên cạnh đời sống vật chất của con người ngày càng được cải thiện và nâng cao thì nhu cầu hưởng thụ văn hóa tinh thần trong đời sống tâm linh vẫn luôn hiện hữu, là nhu cầu tất yếu. Một trong những yếu tố quan trọng cấu thành nên đời sống tâm linh là niềm tin tôn giáo tín ngưỡng. Tín ngưỡng thờ Phật và thờ Thánh có một vị trí rất đặc biệt trong đời sống tâm linh của nhân dân trong vùng. Dường như khi
công việc làm ăn của họ gặp nhiều thuận lợi thì họ càng cảm thấy mình đang được nhận một sự che chở, giúp đỡ vô hình nào đó. Trong tâm thức của Nhân dân Bình Lương, Thánh trở thành một chỗ dựa tinh thần để dân làng gửi gắm niềm tin, hy vọng. Trong lễ hội từ trước đến nay, ngoài vai trò chuyển tải các giá trị văn hoá, lễ hội còn là phương tiện giúp con người cân bằng đời sống tâm linh, giải toả những vướng mắc về tinh thần. Người dân đến với các chùa, đặc biệt vào dịp lễ hội với một tấm lòng thành kính, biết ơn và những điều cầu mong thầm kín của riêng mình, đồng thời để thoả mãn được nguyện vọng của bản thân, gia đình và cộng đồng.
Đến với lễ hội chính là tìm lại bản sắc văn hóa dân tộc, con người được hòa mình trong không khí tưng bừng của lễ hội và được trải nghiệm trong môi trường văn hóa thân quen. Lễ hội mang đến cho con người một không gian mới, một cuộc sống mới và là thời điểm để con người có thể bộc lộ ra tất cả những gì tinh túy, hằng tiềm ẩn trong bản thân mình thông qua các diễn xướng, trò chơi dân gian truyền thống, từ những trang phục đẹp trong lễ hội, đến cách giao tiếp văn hóa mang lại cho con người trạng thái thăng hoa từ cuộc sống hiện thực.
- Giá trị sáng tạo và hưởng thụ văn hóa
Lễ hội chùa Ông là môi trường văn hóa mang những nét đặc thù riêng của vùng châu thổ sông Hồng, chứa đựng những giá trị văn hóa dân gian đặc sắc, đồng thời là nơi trao truyền các giá trị văn hóa của cộng đồng từ thế hệ này sang thế hệ khác, tạo cho con người khả năng hòa nhập, sáng tạo và hưởng thụ văn hóa. Ở môi trường lễ hội, tất cả mọi người cùng tham gia sáng tạo và tái hiện những sinh hoạt, những hoạt động sản xuất, vui chơi giải trí,.... và cùng hưởng thụ những giá trị văn hóa, tâm linh đó. Người tham gia lễ hội thuộc nhiều lứa tuổi, trình độ hiểu biết, thị hiếu và nhu cầu khác nhau đi dự hội đều ở trạng thái háo hức, vui vẻ, chờ đợi thưởng thức các nghi lễ, trò chơi diễn xướng của hội một cách hào hứng, thoải mái tùy theo sở thích cá nhân và khả năng của bản thân mình với hội.
Các sinh hoạt văn hóa trong Lễ hội chùa Ông vừa đặc sắc, phong phú được thể hiện dưới nhiều hình thức và đã đáp ứng được nhu cầu sáng tạo và hưởng thụ văn hóa của nhân dân. Phần "lễ" trong lễ hội là một hệ thống các nghi thức mang tính biểu tượng, được hệ thống và cách diễn hoá thành một lễ thức toàn vẹn nhằm biểu hiện lòng tôn kính đối với Thánh. Lễ rước trong Lễ hội chùa Ông là một màn
trình diễn ngoạn mục, vừa nghiêm trang lại vừa sôi động thu hút đông đảo
quần chúng tham gia. Thông qua các nghi lễ, nghi thức của lễ hội, con người
muốn tái hiện lại lịch sử, tái hiện xã hội,... để qua đó, người đời sau biết
được nhiều hơn về cuộc sống của cha ông, về những tích truyện liên quan đến
vị Thánh mà dân làng mình thờ phụng. Để từ đó, trong bản thân mỗi con
người thấy quý trọng hơn những giá trị văn hoá mà cha ông đã để lại, trên cơ
sở đó có những cách cư xử đúng mực, trân trọng những di sản quý báu ấy.
- Giá trị bảo tồn làm giàu và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc
Trong cuộc sống đời thường của người lao động, nhất là vùng nông thôn
trong cả một năm chỉ có những ngày đầu xuân và những ngày hội là thời điểm
họ được tạm gác lại những vất vả, lo lắng của cuộc sống thường ngày. Những
khi ấy, trong khung cảnh thanh bình của làng quê lại vang lên tiếng trống,
tiếng chiêng, kéo mọi người tụ hội về để mở hội. Khi ấy những người lao động thật thà chất phác lại nhập cuộc để hoá thân vào văn hoá, văn hoá làm cho tâm hồn họ được thư thái, được tràn ngập niềm hạnh phúc. Lễ hội không chỉ là tấm gương phản chiếu nền văn hóa dân tộc mà còn là môi trường bảo tồn, làm giàu và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc. Thông qua lễ hội, rất nhiều nghi lễ, trò chơi dân gian, diễn xướng dân gian mang tính biểu tượng được bảo tồn truyền thụ cho các thế hệ sau. Lễ hội là dịp nghỉ ngơi, vui chơi, giải trí, nơi giao lưu gặp gỡ trao đổi thông tin,... Từ việc trải nghiệm lễ hội con người các thế hệ đã hiểu biết thêm về lịch sử, văn hóa của cộng đồng, dân tộc mình nhờ đó bản sắc văn hóa dân tộc được hồi sinh tái tạo và truyền giao.
Lễ hội chính là bảo tàng sống, bảo tàng tự nhiên về văn hóa dân tộc. Trong lễ hội các giá trị văn hóa truyền thống được sáng tạo theo ý tưởng phong phú của người dân, nhờ đó mà lễ hội tác động mạnh mẽ và sâu sắc vào đời sống tâm linh, hun đúc tâm hồn, tính cách con người. Trong Lễ hội chùa Ông các giá trị văn hoá truyền thống được sáng tạo theo ý tưởng phong phú của người dân, nhờ đó mà lễ hội có tác động mạnh mẽ và sâu sắc tới đời sống tâm linh, vào việc hun đúc tâm hồn, tính cách con người. Cũng chính vì lễ hội đã ăn sâu vào trong tâm thức của mọi lớp người trong cộng đồng làng xã, mỗi người để trong mình một phần ký ức về lề hội nên nó mới có sức sống mãnh liệt đến như vậy. Lễ hội chùa Ông cũng đã thể hiện đúng tâm tư, nguyện vọng của người dân Tân Quang. Đây là ước vọng bình dị của cư dân nông nghiệp trong việc cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt con người hòa thuận hạnh phúc. Mỗi dịp lễ hội được tổ chức là một lần lễ hội được bảo tồn.
Ngày nay, trong làng xã người Việt nói chung, người dân làng Bình Lương nói riêng, lễ hội và hệ thống các di tích chính trong làng là tâm điểm của cái nôi văn hoá truyền thống. Trong điều kiện đất nước ngày càng phát triển, hội nhập và giao lưu thì Lễ hội chùa Ông với tín ngưỡng thờ Thánh cũng góp phần
làm nhiệm vụ bảo tồn, phát huy bản sắc văn hoá truyền thống của dân tộc.


Lễ hội chùa Ông xã Tân Quag là một lễ hội lớn, góp phần bổ sung sự phong phú và đa dạng của hệ thống lễ hội tiêu biểu nước ta. Lễ hội cung cấp những tư liệu quý giá không chỉ cho các nhà nghiên cứu văn hóa, mà còn là nguồn sử liệu về lịch sử, xã hội, con người, phong tục tập quán của cộng đồng cư dân nơi đây.
Lễ hội là một loại hình sinh hoạt văn hóa cộng đồng phổ biến và đậm đà bản sắc dân tộc, là tài sản vô giá trong kho tàng di sản văn hóa phi vật thể, làm giàu và phát huy giá trị nền văn hóa dân tộc. Lễ hội chùa Ông phản ánh một phần lịch sử, bảo lưu những giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời cho thấy được sự sáng tạo văn hóa của nhân dân trong diễn trình lịch sử.
Thông qua lễ hội, chúng ta thấy được tính cố kết cộng đồng, sự trao truyền những giá trị lịch sử, văn hóa cho các thế hệ kế tiếp, khơi dậy lòng tự hào của cộng đồng với những giá trị văn hóa truyền thống, giá trị lịch sử, hun đúc hình thành nên ý thức quốc gia, dân tộc.


Lễ hội chùa Ông, xã Tân Quang, huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên có vai trò rất lớn trong đời sống cộng đồng dân cư cũng như trong phát triển kinh tế, xã hội, giáo dục văn hóa truyền thống cho nhân dân trong vùng cũng như trong cả nước. Đồng thời, khơi dậy tinh thần yêu quê hương đất nước, lòng tự hào về tổ tông, giáo dục truyền thống “uống nước nhớ nguồn”, “ăn quả nhớ kẻ trồng cây”. Từ đó nâng cao ý thức cộng đồng, củng cố tính cộng cảm, gắn bó, phát huy tình đoàn kết, tương thân, tương ái giúp đỡ lẫn nhau trong mọi hoàn cảnh.
Lễ hội chùa Ông có sức sống trường tồn trong đời sống tinh thần của người dân xã Tân Quang trải qua nhiều thế hệ. Qua tư liệu phỏng vấn, hầu hết các ý kiến từ những người cao tuổi đến những người trẻ tuổi đều trả lời rằng, họ rất phấn khởi và háo hức mỗi khi làng chuẩn bị mở hội. Mỗi khi đến hội làng mọi người đều vui vẻ phấn khởi và tự nguyện tham gia lễ hội. Mỗi người đều được tham gia một phần việc của lễ hội và họ coi đó là nhiệm vụ và là niềm vinh dự cần làm, được tham gia lễ hội là được phúc, được lộc cho bản thân và gia đình. Ông Đỗ Đức Ân cho biết: “Chúng tôi thấy rất phấn khởi khi chuẩn bị đến Lễ hội chùa Ông. Mỗi khi đến lễ hội, chúng tôi huy động con cháu phải tham gia hết, thanh niên thì khiêng kiệu, người cao tuổi ra giúp việc nhà chùa, ai cũng hồ hởi tham gia lắm chứ không phải gượng ép đâu nhé!”. Khi hỏi về cảm nghĩ được nhận lộc của Phật hay Thánh, các ý kiến đều cho rằng họ cảm thấy mãn nguyện, thoải mái, tin tưởng rằng năm đó sẽ làm ăn suôn sẻ, mạnh khỏe, mưa thuận, gió hòa. Đối với cư dân địa phương thì trong đó còn có cả sự tự hào về quê hương.
Lễ hội chùa Ông không chỉ là điểm đến sinh hoạt văn hoá tín ngưỡng, hưởng thụ và tham gia diễn xướng văn hoá dân gian của cộng đồng dân cư chủ thể văn hoá nơi đây mà còn là điểm đến của nhiều du khách thập phương trong và ngoài nước. Cùng với nhiều di sản văn hóa vật thể trong xã, Lễ hội chùa Ông luôn hấp dẫn, thu hút dông đảo du khách thập phương đến tham dự. Đây chính là tiềm năng để góp phần phát triển du lịch địa phương. Đồng thời, những người phục vụ các dịch vụ khác trong lễ hội thì cho rằng, sự phát triển của lễ hội đã làm tăng thu nhập, cải thiện đời sống cho người dân, kinh tế địa phương phát triển. Có thể nói đối với nhân dân làng Bình Lương xưa kia hay hiện tại Lễ hội chùa Ông gắn liền với tín ngưỡng liên quan đến Từ Đạo Hạnh tại Hưng Yên là một liều thuốc bổ tinh thần giúp người dân lấy lại tinh thần chuẩn bị cho một mùa sản xuất mới.
Năm 2001, di tích chùa Ông được xếp hạng di tích cấp Quốc gia. Điều đó càng khẳng định giá trị to lớn của Lễ hội chùa Ông đối với người dân địa phương và du khách thập phương. Lễ hội chùa Ông thực sự có vai trò vô cùng quan trọng, ảnh hưởng tích cực đến đời sống sinh hoạt văn hoá tín ngưỡng của cư dân địa phương. Lễ hội là nơi để nhân dân địa phương gửi gắm niềm tin, niềm mong ước cho mưa thuận gió hoà, mùa vụ bội thu. Do vậy, lễ hội đã đáp ứng được nhu cầu sinh hoạt văn hoá tinh thần, là phần không thể thiếu trong đời sống văn hoá tín ngưỡng của cộng đồng dân cư nơi đây. Dù đã trải qua rất nhiều biến cố thăng trầm của lịch sử, song vai trò của di tích liên quan đến Từ Đạo Hạnh nói chung và lễ hội tại di tích thờ Đức Thánh Từ nói riêng vẫn giữ được vị trí quan trọng trong đời sống tâm linh, tín ngưỡng của Nhân dân trong vùng đất Bình Lương, là một “điểm tựa tinh thần” cho người dân.
### Tooltip IconButton_41AEE21C_6148_9687_41D3_6BB4A2CA3A60.toolTip = Sơ đồ tham quan IconButton_41AE221C_6148_9687_4195_40B9D8F6B024.toolTip = Sổ ghi cảm tưởng ## Tour ### Description ### Title tour.name = lễ hội chùa Ông